ស្ថិតនៅសង្កាត់មីស្វៀង ទីក្រុងកឹងធើ វត្តស្រឡូងគឺជាវត្តមួយល្បីល្បាញមានលក្ខណៈពិសេសគឺព្រះវិហារបិទដោយអំបែងចាន បង្កជាសម្រស់ប្លែកភ្នែក និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរយ៉ាងច្រើនកុះករមកទស្សនា។ មុនពេលក្លាយជាកន្លែងទេសចរណ៍ ទិដ្ឋភាពនៃវត្តនេះតាមចំណារយ៉ាងរស់រវើកតាមរយៈទំព័រកំណត់ហេតុរបស់វិទ្យាករវឿងហុងសេន។ ច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយមក ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ សុវណ្ណបញ្ញា តាំងឌុច វត្តនេះត្រូវបានកសាងឡើងជាមួយនឹងរូបរាងដ៏ពិសេស រួមចំណែកបង្កើតនូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះនៃវត្តស្រឡូងនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
វត្តស្រឡូងតាមរយៈការចងចាំរបស់វិទ្យាករវឿងហុងសេន
វិទ្យាករវឿងហុងសេន (១៩០២ – ១៩៩៦) កើតនិងធំដឹងក្តីនៅខេត្តសុកត្រាំង (បច្ចុប្បន្នគឺទីក្រុងកឹងធើ) ដែលជាកន្លែងមានវប្បធម៌ចម្រុះគ្នានៃសហគមន៍ជនជាតិទាំង៣គឺកិញ ខ្មែរ ហ្វា ដូច្នេះតាំងពីកុមារភាព លោកមានឱកាសស្វែងយល់ពីទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ និងវប្បធម៌ប្រពៃណីដ៏វិសេសវិសាលនៃស្រុកកំណើតរបស់លោក។ ក្នុងនោះ វត្តអារាមខ្មែររួមជាមួយនឹងជីវភាពសាសនា បានបន្សល់ទុកនូវអនុស្សាវរីយ៍យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដែលលោកបានកត់ត្រាទុកតាមរយៈកំណត់ហេតុ និងការស្រាវជ្រាវនៅពេលក្រោយៗមក។
លោកបានអ្នកជំនាញលើកតម្កើងជាអ្នកស្រាវជ្រាវមានចំណេះដឹងជ្រាលជ្រៅ ជាអ្នកប្រមូលវត្ថុបុរាណ និងជាបុគ្គលឆ្នើមផ្នែកស្រាវជ្រាវវប្បធម៌។ ស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញរបស់លោកដូចជា សាយហ្គនសម័យដើម ជាងពាក់កណ្តាលជីវិតអសារបង់ រឿងចាស់នៅសុកត្រាំង, វចនានុក្រមភាសាភាគខាងត្បូង។ល។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះនៅតែជាឃ្លាំងឯកសារដ៏ធំ ឆ្លុះបញ្ចាំងជាក់ស្តែងនូវទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅតំបន់ភាគខាងត្បូង។
រូបថតវិទ្យាករ វឿងហុងសេន
ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៤ ពេលមានអាយុ ១២ឆ្នាំ កុមារវឿងហុងសេនបានបួសសងគុណអ្នកម្តាយដែលទើបទទួលមរណភាព (ម្តាយរបស់លោកគឺកូនកាត់វៀតណាម ខ្មែរ រស់នៅភូមិដាយតឹម)។ ទោះបីជារយៈពេលបួសសងគុណមិនយូរក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោកបានចងចាំនិងកត់ត្រាដើម្បីរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសមួយក្នុងជីវិតរបស់លោកនៅវត្តស្រឡូងនាដើមសតវត្សទី២០។
យោងតាមឯកសារដែលលោកបានរៀបរាប់ វត្តស្រឡូងមានទីតាំងនៅលើមហាវិថីជាតិ ថាំងឡុង -មិញហាយ (បច្ចុប្បន្នហៅថាផ្លូវជាតិលេខ១A) ជុំវិញវត្តមានស្រះចិញ្ចឹមត្រី ត្រីក្នុងស្រះឈូកធំប៉ុនៗខ្នើយឱប។ កាលណោះ ក្នុងវត្តមានដើមក្ងោកធំៗរាប់សិបដើម នៅលើដើមឈើទាំងនោះមានសត្វកុកធ្វើសំបុកច្រើនរាប់មិនអស់ ល្ងាចហើរមក ព្រឹកព្រលឹមស្រាងៗហើរចេញទៅរកចំណី សំឡេងសត្វបក្សីយំទ្រហឹងអឺងកងជាងផ្សារណាត់ទៅទៀត។
លោកក៏បានរៀបរាប់ពីរូបភាពដ៏ពិសេសមួយ គឺនៅពេលព្រឹកព្រលឹម មុនពេលព្រះសង្ឃឡើងព្រះវិហារថ្វាយបង្គំព្រះ មានសាមណេរមួយអង្គកាន់ដងឫស្សីវែង ចុងពុះជាពីរដោយមានគាបដុំឥដ្ឋតូចមួយ ឈរនៅកណ្តាលទីធ្លា រួចគ្រវីដងឫស្សីឱ្យចុងទាំងពីរទង្គិចគ្នាឮសូរក្រុកៗ ភ្លាមនោះហ្វូងសត្វកុកក៏ស្ងាត់ឈឹងគ្មានឮសូរសំឡេងអ្វីបន្តិច។ នៅពេលព្រះសង្ឃថ្វាយបង្គំព្រះរួច ឱ្យតែឃើញព្រះសង្ឃនិមន្តចេញពីព្រះវិហារ ហ្វូងសត្វកុកក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ចេញសំឡេងទ្រហឹងអឺងកងដូចដើមវិញ។
កំណត់ហេតុនេះ មិនត្រឹមតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្នាមដិតក្នុងវ័យកុមារភាពរបស់វិទ្យាករវឿងហុងសេនប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាឯកសារដ៏មានតម្លៃ ឱ្យយើងដឹងនូវទិដ្ឋភាពនៃវត្តស្រឡូងនូវដើមសតវត្សរ៍ទី២០ទៀតផង។
វត្តស្រឡូងនិងស្នាព្រះហស្ថនៃព្រះឧបជ្ឈាយ៍តាំងឌុច
ព្រះឧបជ្ឈាយ៍តាំងឌុច ត្រូវបានចាត់ទុកជាព្រះថេរៈល្បីល្បាញមួយអង្គនៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទខ្មែរនាសតវត្សរ៍ទី២០។ ព្រះអង្គប្រសូតនៅឆ្នាំ១៩០៩ នៅភូមិចាកទទឹង ឃុំតាយវ៉ាំង ទីក្រុងកឹងធើ។ ព្រះអង្គគឺជាព្រះសង្ឃដែលពោរពេញដោយគុណធម៌ និងជាអ្នកផ្តួចផ្តើមគំនិតសាងសង់ព្រះវិហារវត្តស្រឡូងដោយស្ថាបត្យកម្មដ៏ប្លែក និងល្បីល្បាញទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។
ព្រះឧបជ្ឈាយ៍តាំងឌុច
ព្រះអង្គបួសនៅឆ្នាំ១៩២៧ និងបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុ១ឆ្នាំក្រោយមកនៅវត្តហ្លួងបាសាក់បាយឆៅ នៅសង្កាត់មីស្វៀង។ ក្នុងរយៈពេលបួសរៀន ព្រះអង្គបានសិក្សាកម្មដ្ឋានជាមួយព្រះវិបស្សនាចារ្យនឹងចេះចាំគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក។
ឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពីព្រះចៅអធិការថាច់ជា អនិច្ចធម្ម ដោយសារគ្មានព្រះសង្ឃអង្គណាមានវស្សាចាស់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទទួលបន្ទុកធ្វើជាព្រះចៅអធិការបន្ត ព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្តស្រឡូងបាននិមន្តព្រះអង្គធ្វើជាព្រះចៅអធិការ ហើយព្រះអង្គក៏ជាព្រះចៅអធិការទី៩ នៃវត្តនេះទៅ។
បន្ទាប់ពីទទួលតំណែងជាព្រះចៅអធិការ នៅឆ្នាំ១៩៥០ ព្រះអង្គបានគូរប្លង់ដោយផ្ទាល់ និងដឹកនាំការសាងសង់កុដិធ្វើពីបេតុងពីរជាន់ ប្រវែងជាង២០ម៉ែត្រ ខាងលិចផ្នែកខាងក្រោយព្រះវិហារ។ សំណង់នេះបានសម្រេចក្រោយរយៈពេលសាងសង់៥ឆ្នាំ ដោយមានការចូលរួមពីពុទ្ធបរិស័ទគ្រប់ទិសទី។
ព្រះវិហារវត្តស្រឡូង
ឆ្នាំ១៩៥៥ ព្រះអង្គផ្តួចផ្តើមជួសជុលព្រះវិហារដែលចាស់ទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង។ ប៉ុន្តែដោយសារតែស្ថានភាពសង្គ្រាមនិងខ្វះថវិកា បានជាព្រះវិហារនេះបានត្រឹមតែចាក់ដីលើកខឿនឱ្យខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ។
ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍តេតម៉ូវថឹង ឆ្នាំ១៩៦៨ អាមេរិកទម្លាក់គ្រាប់បែក និងបាញ់រ៉ុកកែតចូលក្នុងវត្តធ្វើឱ្យខូចខាតសំណង់ជាច្រើន ក្នុងនោះមានព្រះវិហារធ្វើពីឈើផងដែរ។ ហេតុដូច្នេះ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍តាំងឌុច បានរួមជាមួយព្រះសង្ឃ គណៈកម្មការវត្ត និងពុទ្ធបរិស័ទ ឯកភាពគ្នាសាងសង់ព្រះវិហារថ្មី ដែលព្រះអង្គរចនាប្លង់និងចូលរួមសាងសង់ដោយផ្ទាល់។
នៅពេលដែលសំណង់ឈានចូលដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយ វត្តមានការលំបាកជាច្រើនក្នុងការស្វែងរកទិញឥដ្ឋ និងសម្ភារៈសាងសង់។ ម៉្លោះហើយ ព្រះអង្គមានគំនិតផ្តួចផ្តើមយកអំបែងចានមកបិទលើដំបូល និងផ្នែកផ្សេងៗទៀតនៃព្រះវិហារ។ ក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់ ពុទ្ធបរិស័ទយ៉ាងច្រើនកុះករចូលរួមកម្លាំង តាំងពីការជីកដី កាត់ចាន រហូតដល់ការប្រគេនវត្ថុធាតុដើមបម្រើដល់ការសាងសង់។
ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលសំណង់ជិតសម្រេច ព្រះឧបជ្ឈាយ៍តាំងឌុច មានអាពាធធ្ងន់ និងទទួលអនិច្ចធម្មនៅឆ្នាំ១៩៨៤។ ដើម្បីបន្តសម្រេចបំណងរបស់ព្រះអង្គ វត្តបាននិមន្តព្រះតេជគុណក្វាច់មេង ពីវត្តបាយឆៅមកធ្វើជាព្រះចៅអធិការ បន្តការសាងសង់រហូតដល់ព្រះវិហារសម្រេចរួចរាល់ និងប្រារព្ធពិធីបញ្ចុះខណ្ឌសីមា។
ទោះបីជាមិនទាន់បានឃើញសំណង់ព្រះវិហាររួចរាល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះឧបជ្ឈាយ៍តាំងឌុច បានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលស្ថាបត្យកម្មដ៏វិសេសវិសាល ព្រមទាំងបន្សល់ទុកនូវស្មារតីរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។
បច្ចុប្បន្ន ដោយស្មារតីអភិរក្សនូវសិល្បៈវប្បធម៌ដ៏ល្អឯករបស់ជាតិ ព្រះចៅអធិការវត្តស្រឡូងគ្រប់ជំនាន់ រួមជាមួយនឹងគណៈកម្មការវត្ត បានរួមគ្នាថែរក្សាឱ្យកាន់តែអភិវឌ្ឍន៍ កសាងវត្តស្រឡូងទៅជាវត្តដ៏ល្បីល្បាញមួយដោយមានស្ថាបត្យកម្មដ៏ពិសេស ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេសមកទស្សនា៕
វឌ្ឍា