Vải vụn "nở hoa"

Cô Bùi Thị Thanh Nhã đang kết thảm bằng máy may.

Thảm đẹp từ tay khéo

Ấp Đồng Tiến xưa thuộc thị trấn Ô Môn (huyện Ô Môn, tỉnh Cần Thơ), dân cư đa số là đồng bào dân tộc Khmer. Họ sống cặp theo con lộ cũ từ cổng chào ngã ba Quốc lộ 91 đến cầu Tắc Ông Thục. Người dân canh tác ruộng rẫy nhưng vì “đất ít người đông” nên cuộc sống của họ rất “đạm bạc”. Sau khi Cần Thơ trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Ô Môn trở thành quận, ấp Đồng Tiến đổi thành khu vực 15, phường Châu Văn Liêm. Cuộc sống của cư dân nơi đây khá hơn không phải nhờ “đất nở” mà nhờ vải vụn “nở hoa”.

Chúng tôi đến căn nhà tường khá khang trang của bà Lý Thị Sương (55 tuổi) ở khu vực 15. Cô Bùi Thị Thanh Nhã (24 tuổi), con bà Sương, đang ráp trên chiếc máy may những dải dây màu sắc sặc sỡ vào tấm vải hình chữ nhật. Cô bảo thực hiện thảm bằng vải vụn là công việc của cả gia đình cô. Tiếng máy may rộn rã kết dải dây màu vào mặt vải, càng lúc tấm thảm chùi chân càng lộ rõ hình hài, đẹp đẽ, ưa nhìn. Cô Nhã cho biết đây là việc làm phụ trong lúc rảnh rỗi. Mỗi ngày “vừa làm vừa chơi”, cô hoàn thành một tấm thảm chùi chân. Chịu khó làm xuyên suốt, mỗi ngày làm được 2-3 cái là chuyện bình thường. Cái khó của công việc này là thắt dây vải. Tay phải khéo, vải vụn cắt ra đúng cỡ, thắt thành nụ bông nổi, mỗi dây một màu. Quan trọng là khi kết thảm phải biết phối màu sao cho “ăn ý” để có tấm thảm quyến rũ mắt nhìn.

Hỏi nhiều về công việc này, cô Nhã cười bẽn lẽn, cô nói chẳng biết bao nhiêu. Cô đưa chúng tôi theo con hẻm ra sau nhà gặp bà Lý Thị Giỏi (58 tuổi) là dì ruột của cô. Bà Giỏi đang nằm võng vì bệnh, không kết thảm được. Căn nhà tường im vắng. Bà cho biết, để hoàn tất tấm thảm phải qua nhiều công đoạn. Đầu tiên phải có vải vụn. Trước đây, đi xin các tiệm may là có hàng đống thứ “bỏ đi” này. Năm 2003, phải mua, giá 2.000 đồng/kg. Thấy công việc làm ăn của các bà ngày càng “nở nồi”, vải vụn lên giá, hiện nay khoảng 10.000 đồng/kg. Vải vụn miếng lớn cắt làm nền, theo kiểu đã định; miếng nhỏ thắt bông để kết vào miếng lớn. Có ba loại thảm chùi chân: loại hình tròn, loại hột xoài và loại hình chữ nhật. Tất cả được kết dây thắt, may. Giá 15.000 đồng đến 20.000 đồng, tùy theo “giá trị nghệ thuật” của từng tấm thảm. Cô Nhã cho biết kết một tấm thảm tốn khoảng hơn nửa ký vải vụn. Đây là cái nghề “lấy công làm lời”, nhưng được nhiều người ưa thích, nhờ kết dây màu rực rỡ, giữa thảm vun lên như đóa hoa, nổi bật trên nền gạch bông, khiến căn nhà họ như “đẹp” hẳn thêm. Ngoài làm thảm chùi chân, các bà còn làm vỏ bình tích, vỏ bình bông cũng bằng vải vụn, giá chừng 50.000 đồng/cái. Nhìn những tấm thảm được ghép hoa văn đẹp, tôi trầm trồ nhắc chuyện Việt kiều rất ưa thích mền ghép vải vụn. Bà Giỏi cười, kể mới đây có bà Việt kiều về nước chơi. Nhân thấy thảm đẹp bèn mua mỗi loại 5 cái, bà ấy cứ tiếc không mua được nhiều vì không thể mang đi hết. Hẹn sẽ trở lại mua nhiều hơn.

Trias đem lại miếng cơm ngon

Bà Lý Thị Nhiễu (59 tuổi) là trưởng nhóm Đồng Tiến, được lập ra nhờ dự án TRIAS từ năm 2000. Nhóm có tất cả 22 người ở khu vực 15, hoạt động khá rôm rả. Mỗi tháng họp sinh hoạt định kỳ một lần vào ngày 17, đánh giá mặt làm được và chưa làm được đồng thời góp vốn tương trợ, mỗi người 10.000 đồng. Dự án TRIAS ngoài tạo công ăn việc làm còn cho vay không lấy lãi mỗi người trên dưới 400.000 đồng làm vốn. Sau khi bà con thu hoạch và ổn định về đầu ra cho sản phẩm sẽ hoàn lại vốn thông qua nhóm. Trước đây, khi phong trào đan thảm lục bình nổi lên, bà con bắt tay vào làm. Lâu dần, nguồn lục bình ở địa phương cạn kiệt, cuộc sống bà con khó khăn trở lại. Vậy là họ dạy bà con làm thảm chùi chân bằng vải vụn. 10 người theo học. Số còn lại thì chăn nuôi hoặc buôn bán nhỏ. Tất cả cộng với hoa lợi từ một hai công đất ruộng, vườn, cuộc sống họ ngày càng khấm khá.

Theo Hội Nông dân TP Cần Thơ, Dự án “Hỗ trợ cải thiện an sinh cho người nông thôn nghèo - dự án TRIAS tại địa phương” giai đoạn 2003-2007 do Tổ chức phi chính phủ của Vương quốc Bỉ chủ trì. Đến nay, dự án đã tổ chức 10 lớp dạy nghề ngắn hạn kỹ thuật đan lục bình, thảm vải, móc túi xách, bình bông, chằm nón... cho hơn 300 người thuộc Ô Môn, Cờ Đỏ; bình quân thu nhập 600.000 đồng/người/tháng. Cách nhà bà Sương chừng 500 thước, là nhà chị Lý Thị Phượng (39 tuổi). Chị Phượng có quán tạp hóa bán “đủ thứ trên đời”. Còn anh chồng Lý Út (45 tuổi) thì nuôi rắn ri voi trong lu mái đầm, nuôi ếch đồng trong con xẻo nhỏ sau quán của vợ, trước sân nhà. Một bên sân, anh nuôi bồ câu. Sau nhà là mấy chuồng thỏ, chừng 40 con, vừa lớn vừa nhỏ. Anh mới vừa mới bán rắn, ếch, thỏ. Còn lại con giống và con con. Cứ nhìn ngôi nhà tường, gạch bông và bộ salon “tân thời” láng bóng, tivi màu, đủ biết dự án TRIAS đã “tác động” ra sao với gia đình anh. Bà Nhiễu sung sướng “khoe”, nhờ dự án TRIAS mà bà con Khmer chúng tôi biết làm ăn, thoát được cái đói nghèo hầu như “truyền kiếp”.

Tết Nguyên đán sắp về. Lại thêm những ngày “bận rộn” của bà con Khmer làm thảm thủ công mỹ nghệ. Vải vụn sẽ “nở hoa” trong cuộc sống của họ.

PHƯƠNG KIỀU