Thủ tướng Canada Mark Carney đã dành nhiều tháng để lập luận rằng các cường quốc tầm trung cần học cách chống chịu áp lực kinh tế từ những quốc gia lớn hơn. Giờ đây, chính đất nước của ông đang đối mặt với phép thử mang tính quyết định đối với quan điểm đó.
Tình trạng chiến tranh thương mại
Từ cuối tuần qua, Mỹ áp thuế 50% đối với khoảng 20 tỉ USD giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Canada. Các mặt hàng chịu tác động trải rộng từ rượu vang, bia, sản phẩm sữa, đồ nội thất, xi măng, quần áo đến thiết bị điện tử, dụng cụ câu cá và dụng cụ chơi khúc côn cầu. Không nhượng bộ, Ottawa tuyên bố sẽ áp thuế trả đũa tương ứng “từng đồng đô-la” từ ngày 8-9 đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Mỹ như sản phẩm sữa, máy móc nông nghiệp, thép và đồ điện tử.
Thủ tướng Carney (trái) và Tổng thống Trump tại Nhà Trắng hồi tháng 10-2025. Ảnh: Getty Images
Trước đó, hai bên đang tiến gần một thỏa thuận. Theo đó, Mỹ dự kiến giảm thuế thép và nhôm từ 50% xuống 25%, còn thuế ô tô từ 25% xuống 15%. Đổi lại, Ottawa sẵn sàng dỡ bỏ thuế trả đũa đối với ô tô, thép và nhôm Mỹ; đồng thời vận động các tỉnh chấm dứt lệnh cấm rượu Mỹ. Tuy nhiên, phản đối từ các doanh nghiệp Mỹ và bất đồng trong chính quyền Tổng thống Donald Trump đã khiến những nội dung then chốt này đổ vỡ.
Trong phản ứng đầu tiên, Thủ tướng Carney cho rằng phía Mỹ đã “đòi hỏi quá nhiều” nhưng lại “đưa ra quá ít”. Ông cáo buộc Mỹ đang thực hiện một “nước đi phô trương quyền lực” khi tìm cách thay đổi thỏa thuận vào phút chót. Khi được một phóng viên hỏi liệu Mỹ và Canada có đang sa vào cuộc chiến tranh thương mại hay không, ông đáp: “Người ta sẽ ở trạng thái chiến tranh khi bị tấn công và chúng tôi đã bị tấn công”.
Đáp lại, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng “Canada sống nhờ vào Mỹ”, rằng Canada muốn hưởng lợi ích như một bang của Mỹ nhưng vẫn duy trì vị thế độc lập. Phát biểu này là cách ông Trump lặp lại ý tưởng của mình là Canada có thể trở thành bang thứ 51 của Mỹ.
Quả thật, Canada phụ thuộc rất lớn vào thị trường Mỹ. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa Mỹ và Canada đạt khoảng 880 tỉ USD, trong đó Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Canada, chiếm gần 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này.
Cái giá cho độc lập
Quyết tâm đối đầu thuế quan đưa Canada vào tình thế mà nhiều đồng minh của Mỹ đã cố gắng tránh né: chấp nhận những tổn thất kinh tế đáng kể thay vì nhượng bộ trước các yêu cầu về thuế quan của Washington. Thủ tướng Carney cho biết ông đã từng cảnh báo rằng nước Mỹ đang tìm cách khuất phục Canada để có thể chiếm hữu quốc gia láng giềng này. “Và tôi đã cam kết: Điều đó sẽ không bao giờ xảy ra. Chúng tôi đang thực hiện đúng cam kết đó”, ông Carney nhấn mạnh hôm 22-8. Thông điệp đó của ông Carney khẳng định Canada phải có khả năng bảo vệ nền độc lập về kinh tế và chính trị của mình, ngay cả khi việc đó đòi hỏi phải trả một cái giá đắt.
Thủ tướng Carney thừa nhận các biện pháp trả đũa thuế quan sẽ làm tăng chi phí và hạn chế sự lựa chọn đối với người dân Canada. Tuy nhiên, nhiều người dân Canada đã bày tỏ họ sẵn sàng đấu tranh, khi khảo sát gần đây của Abacus Data cho thấy khoảng 36% người được hỏi ủng hộ việc đáp trả các mức thuế quan của Mỹ, trong khi thăm dò của Leger chỉ ra rằng 56% muốn chính phủ liên bang giữ lập trường cứng rắn và không nhượng bộ thêm nữa.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos đầu năm nay, Thủ tướng Carney cảnh báo rằng trật tự toàn cầu đang trải qua “một sự đứt gãy chứ không phải một quá trình chuyển đổi”. Ông lập luận các cường quốc tầm trung sẽ ngày càng cần có khả năng chống chịu áp lực từ những quốc gia lớn hơn, đồng thời cảnh báo việc đơn phương đàm phán với các siêu cường sẽ đặt các quốc gia nhỏ hơn vào thế bất lợi.
Do đó, vấn đề không chỉ đơn thuần là liệu Canada có thể chống chọi được với các mức thuế quan của ông Trump hay không. Vấn đề cốt lõi là liệu chiến lược của ông Carney có thể thuyết phục được các cường quốc tầm trung khác rằng việc chống lại sự cưỡng ép về kinh tế là điều khả thi, ngay cả khi quốc gia gây sức ép lại chính là đối tác thương mại quan trọng nhất của họ.
ĐỨC TRUNG