Thỏa niềm mong ước
Sáng 27-3, tại Nhà cổ- vườn Lan Bình Thủy đại diện Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ trao Quyết định 314/BVHTTDL của Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch cho đại diện gia tộc họ Dương, công nhận ngôi nhà tọa lạc tại số 26/1 đường Bùi Hữu Nghĩa, khu vực 3, phường Bình Thủy, quận Bình Thủy- TP Cần Thơ là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Quyết định công nhận này là một tin vui không chỉ của dòng họ Dương mà với nhiều người dân, cán bộ ở TP Cần Thơ.
Gia tộc họ Dương đến lập nghiệp ở Nam bộ khoảng cuối thế kỷ XVIII, đến nay đã trải qua 6 thế hệ. Nhà thờ họ Dương được xây dựng từ năm 1870 (khoảng đời thứ 3 của dòng họ Dương). Đến những năm đầu của thế kỷ XX, nhà thờ họ Dương được trùng tu lại và tồn tại cho đến ngày nay.
Lâu nay, nhà thờ họ Dương (còn gọi là nhà cổ Bình Thủy hay Vườn lan Bình Thủy) là một trong những điểm đến thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài nước.Nguyên thủy, ngôi nhà được xây 5 gian toàn bằng các loại gỗ quí như lim, căm xe, cà chất... Sau 30 năm sử dụng, ngôi nhà được thiết kế lại theo phong cách kết hợp, giao thoa giữa hai lối kiến trúcViệt Pháp kiểu “nội ứng ngoại hợp” tức bên trong ứng với mỹ thuật truyền thống và văn hóa phương Đông còn bên ngoài hòa hợp với kiến trúc phương Tây. Vào đời thứ năm của dòng họ Dương, ngôi nhà còn là nơi diễn ra những cuộc đàm luận văn thơ của các thi nhân xứ sở Cầm Thi nên nơi đây còn được gọi là Tao Đàn Năm Ngôn hay Tao đàn ông Ngôn.
 |
|
Với lối kiến trúc “nội ứng ngoại hợp” Nhà thờ dòng họ Dương là một di sản quí trên đất Tây Đô. |
Nhà giữa và nhà trước được ngăn cách bởi hệ thống bao lam và liên ba gồm nhiều con tiện và ô hộc được chế tác bằng gỗ. Trên hệ thống này là các hoa văn gần gũi với đời sống văn hóa và tinh thần của cộng đồng người Việt ở Nam bộ như mai, lan, cúc, trúc, gà, tôm, cua, thỏ. Các ô hộc mang nhiều hình thù khác nhau như hình vuông, chữ nhật, hình lục giác chạm khắc nhiều hoa văn tỉ mỉ và tinh xảo...
Nhà giữa cũng gồm 5 gian, 3 gian trong được dùng làm nơi thờ tự. Tại đây, hiện còn các bàn hương án, khán thờ, liễn đối đều bằng gỗ khảm xà cừ. Hai gian bìa dùng để ở được ngăn cách với gian thờ bằng hai hàng tủ gỗ. Nhà sau được sử dụng để tiếp khách nữ, nằm sau vách ngăn bằng gỗ chạy dài từ dưới lên trên trần gồm nhiều ô hộc, con tiện, tranh gốm sứ. Đặc biệt. Nhà thờ dòng họ Dương còn có bộ cột 24 cây làm bằng gỗ căm xe và cà chất cao từ 4 đến 6 mét đặt trên khung đá tảng cổ bồng, các cột kèo được kết nối theo kiểu kèo xuyên trính- một cấu trúc truyền thống ở Nam bộ.
Ngoài kiến trúc cổ, nhà thờ dòng họ Dương còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ như giường thờ chạm khắc cẩn xà cừ, bộ lư đồng mắt tre, bộ ván ngựa chân quỳ, ghế salon cẩn ốc mặt đá cẩm thạch, 8 bộ đèn treo trong đó có một bộ đèn chùm bạch đăng bằng pha lê thế kỷ XVIII.
***
Từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng đến nay, nhà thờ dòng họ Dương đã được nhiều đạo diễn trong và ngoài nước chọn làm bối cảnh để quay nhiều bộ phim như “Người tình”, “Chân trời nơi ấy”, “Công tử Bạc Liêu”...
Qua hàng trăm năm tồn tại với thời gian, mưa nắng, nhà thờ dòng họ Dương hiện nay đã xuống cấp khá nhiều, một số ngói bị trống dột, thấm nước, tường nứt, hệ thống cột kèo bị mối mọt đục khoét... Nhiều năm qua, người dân và chính quyền địa phương, ngành bảo tàng, du lịch tỉnh Hậu Giang (cũ) và TP Cần Thơ vẫn luôn mong mỏi ngôi nhà được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, vì có như vậy mới “danh chính ngôn thuận” đưa vào kế hoạch dự án bảo tồn, trùng tu, tôn tạo...
Với quyết định được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, trong thời gian tới, nhà thờ dòng họ Dương sẽ thoát khỏi nguy cơ xuống cấp và bị hủy hoại với thời gian, phần nào thỏa mãn được tình cảm mong muốn của cán bộ, nhân dân TP Cần Thơ.
Bài, ảnh: H. DUNG
Theo tư liệu của Bảo tàng Cần Thơ