Sự tham gia tích cực của cộng đồng là yếu tố quyết định trong việc quản lý chất thải đô thị...

Ngày 17-3-2009, Hiệp hội Các đô thị Việt Nam kết hợp với chương trình quy hoạch môi trường đô thị Việt Nam tổ chức hội thảo “Quản lý chất thải rắn đô thị trong các dự án tài trợ nhỏ vùng ĐBSCL”. Hội thảo này nhằm nhìn nhận lại kết quả của 10 dự án tài trợ nhỏ về Quản lý chất thải rắn đô thị trong các dự án tài trợ nhỏ vùng ĐBSCL” được triển khai từ cuối năm 2006 đến nay. Nhân dịp này, GS.TSKT Nguyễn Lân, Tổng thư ký Hiệp hội Các đô thị Việt Nam - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đã trao đổi với phóng viên Báo Cần Thơ xung quanh vấn đề này…

* Xử lý, quản lý chất thải rắn hiện nay là vấn đề cực kỳ khó khăn của nhiều đô thị trong cả nước, xin Giáo sư cho biết giải pháp nào để hạn chế có hiệu quả tình trạng này?

- Hiện nay, chất thải rắn (chất thải sinh hoạt) ở các đô thị mỗi ngày một nhiều do đời sống sinh hoạt ngày càng thay đổi và những sản phẩm sử dụng ngày càng phong phú đa dạng hơn. Cộng với đà tăng dân số cơ học ở các đô thị, vì thế lượng rác thải sẽ tăng lên mỗi ngày, nếu chúng ta không quản lý chặt chẽ và xử lý đúng mức sẽ gây ra những ảnh hưởng rất lớn đối với môi trường đô thị. Đây là vấn đề chung cho đô thị cả nước, nhưng đô thị ĐBSCL còn có đặc điểm là rất nhiều kinh rạch. Việc kém ý thức của người dân khi vứt rác bừa bãi xuống sông. Đặc biệt là các loại rác có mức độ ô nhiễm cao, khó phân hủy thì càng nguy hiểm cho môi trường. Đây cũng là nguyên nhân để bệnh dịch lây lan, tạo điều kiện phát sinh các ổ dịch và nhiều vấn đề phức tạp khác. Chính vì vậy, chúng ta cần chủ động làm mọi cách để quản lý được việc thải ra những loại rác thải rắn nguy hại này. Chúng ta phải có kế hoạch cụ thể tuyên truyền cho người dân có ý thức không vứt rác bừa bãi và nhất là không vứt rác xuống sông rạch... Chính quyền địa phương cần tăng cường phối hợp với các ngành ra sức quản lý, ngăn chặn, xử lý có hiệu quả tình trạng vứt rác bừa bãi để nâng cao ý thức người dân, thì đô thị mới có thể sạch và rác bẩn không tràn lan từ đô thị này sang đô thị khác, gây ra những dịch bệnh ở nhiều nơi và nhiều hậu quả nghiêm trọng khác ngoài sức chịu đựng của con người...

* Vậy, chúng ta sẽ quản lý theo quy trình như thế nào để hạn chế những bất cập trên, thưa Giáo sư?

- Đó chính là nội dung mà hội thảo hôm nay đặt ra. Tuy nhiên, nói như thế không phải từ trước đến giờ chúng ta chưa làm gì hoặc buông xuôi, mà hiện nay các đô thị ở ĐBSCL đã tiến hành những dự án tài trợ nhỏ để vận dụng và mỗi đô thị đều có cách làm khác nhau. Cuộc hội thảo này là cơ hội để lãnh đạo các địa phương, các đô thị trao đổi kinh nghiệm với nhau để tìm ra phương thức vận dụng thích hợp nhất. Mỗi đô thị tùy theo hoàn cảnh của mình sẽ vận dụng cách quản lý thích hợp và có hiệu quả (do địa hình, nguồn ngân sách, trình độ dân trí...). Với 10 dự án nhỏ do Liên minh châu Âu tài trợ trong gần 4 năm qua, kết quả của những dự án này sẽ phản ánh thực tế về công tác quản lý chất thải rắn của địa phương. Vai trò Hiệp hội Các đô thị Việt Nam sẽ kết nối các đô thị và thông qua các ngành chức năng để tuyên truyền nâng cao vai trò của người dân, của cộng đồng cùng tham gia vào việc giảm thiểu rác thải rắn. Và khi chính quyền địa phương có biện pháp quản lý chặt chẽ, có những chính sách chủ trương đúng đắn, người dân có ý thức cao và tích cực tham gia, mới có thể quản lý được một cách tốt nhất việc xử lý rác thải ngay từ đầu nguồn...

* Giáo sư đánh giá ra sao về vai trò của người dân, cộng đồng trong giải quyết vấn đề nan giải này?

- Theo tôi, vai trò của cộng đồng là hết sức quan trọng, vì nếu người dân thiếu ý thức, chỗ nào cũng ném rác, thì chúng ta có tích cực thu gom bằng mọi cách cũng không làm sao hết được. Cho nên, mỗi người dân đóng góp một chút - họ nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh cho cộng đồng, vứt rác đúng nơi đúng chỗ; ở gia đình thì phân loại rác để công nhân thu gom rác mang đi, thì việc xử lý sau đó cũng dễ dàng hơn rất nhiều. Nếu cộng đồng làm tốt việc này, thì chính họ sẽ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc quản lý chất thải rắn ngay từ đầu nguồn.

* Ở ĐBSCL đã triển khai 10 dự án nhỏ về quản lý, xử lý chất thải rắn. Vậy đã có dự án tài trợ nhỏ nào thành công để có thể nhân rộng ra, thưa Giáo sư?

- Ở ĐBSCL có 10 dự án nhỏ về xử lý chất thải rắn. Chúng tôi đánh giá TP Cần Thơ là một trong những nơi thực hiện dự án này khá thành công. Còn ở các đô thị khác, qua những dự án tài trợ nhỏ, đã tạo được sự ảnh hưởng đáng kể ra nhiều đô thị lân cận, đây cũng chính là tác dụng tích cực của dự án để giúp cho các đô thị của chúng ta có sự quan tâm lớn hơn, có cách làm hiệu quả hơn. Đương nhiên, đây là vấn đề hết sức phức tạp và có rất nhiều khó khăn, còn phụ thuộc vào từng đô thị. Trong bối cảnh hiện nay, chúng tôi hy vọng rằng người dân sẽ nâng cao hơn một bước trong ý thức giữ gìn vệ sinh, phát huy những thành công của các tiểu dự án này để nhân rộng, áp dụng cho những đô thị khác. Nếu làm được, tôi chắc chắn rằng vệ sinh môi trường và việc xử lý chất thải rắn có hiệu quả sẽ góp phần cải thiện sức khỏe của mọi người dân tốt hơn...

Ngoài ra, từ sự thành công của 10 dự án này, Liên minh châu Âu sẽ tiếp tục giúp đỡ cho các đô thị của ĐBSCL mà cụ thể là sẽ tiếp tục hỗ trợ 10 dự án nhỏ ĐBSCL. Đây là điều rất đáng mừng và chúng ta cần tranh thủ sự ủng hộ này nhiều hơn nữa trong thời gian tới...

* Xin cảm ơn Giáo sư.

THIỆN KHIÊM (thực hiện)