Siết tiến độ công trình, đảm bảo giải ngân đúng kế hoạch

Chủ trì phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm lĩnh vực công thương và xây dựng vào ngày 1-10, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, khối lượng công việc từ nay đến cuối năm rất lớn. Nhiều công trình có chuyển biến, song các dự án trọng điểm năng lượng, giao thông vẫn vướng mặt bằng, thủ tục, vật liệu, đòi hỏi cần có giải pháp đồng bộ để bảo đảm tiến độ và giải ngân.

Gỡ điểm nghẽn, chạy đua tiến độ

Theo Bộ Xây dựng, trong 61 dự án thành phần đang thi công có 42 dự án đáp ứng kế hoạch, nhưng 19 dự án vẫn chậm tiến độ. Trong 14 dự án thành phần do địa phương làm cơ quan chủ quản kế hoạch hoàn thành trong năm 2026, có 6 dự án phải nỗ lực rất lớn mới hoàn thành đúng kế hoạch.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc (thứ 4, từ trái qua) cùng lãnh đạo Bộ, ngành, địa phương trong chuyến công tác kiểm tra dự án thành phần 2, 3, 4 tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.

Trong số này, các dự án thành phần 2, 3, 4 thuộc tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng do TP Cần Thơ chủ quản đạt khối lượng từ 56-62,5%. Bộ Xây dựng đánh giá đây là nhóm có khả năng không hoàn thành tiến độ năm 2026 nếu không tiếp tục tăng tốc, đồng thời yêu cầu TP Cần Thơ rà soát khối lượng còn lại, xác định thời gian hoàn thành và huy động thêm nguồn lực.

Áp lực không chỉ nằm ở tiến độ thi công mà đến hết quý III-2026, tỷ lệ giải ngân mới chỉ đạt khoảng 40%. Trước thực trạng này, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương cam kết rõ tiến độ và thời hạn giải ngân từng dự án. Đối với thời gian còn lại của năm 2026, dự án đã đủ điều kiện chuyển ngay sang thi công “3 ca 4 kíp”, tăng mũi, tăng thiết bị và giám sát tiến độ theo tuần. Dự án vướng mặt bằng, phân loại từng trường hợp để xử lý dứt điểm, quyết không để các “điểm nghẽn” nhỏ làm trì hoãn toàn bộ công trình.

Tại TP Cần Thơ, một số dự án năng lượng đã có chuyển biến rõ. Đối với đường ống dẫn khí Lô B - Ô Môn, thành phố đã bàn giao 100% mặt bằng đoạn qua địa bàn. Đến cuối tháng 8-2026, tiến độ lũy kế hợp đồng EPC đoạn bờ đạt 51,95%; đoạn qua Cần Thơ đã đào hào 7,63/31km, thi công cơ khí và kéo ống 4,28/31km. Mục tiêu đưa dòng khí đầu tiên về trong quý III-2027.

Tuy nhiên, trong chuỗi Lô B - Ô Môn chưa đồng bộ. Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn I, công suất 660MW mới đạt 34% khối lượng, dự kiến vận hành thương mại tháng 12-2027. Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn IV đạt khoảng 31,44%, dự kiến vận hành thương mại tháng 12-2028. Ngày 30-9, Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn III ký hợp đồng EPC (hợp đồng thiết kế - mua sắm vật tư, thiết bị - thi công xây dựng công trình) nhưng dự kiến quý I-2028 mới khởi công, vận hành thương mại tháng 5-2030. Trong khi đó, Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn II còn phải xử lý các nội dung về tổng thầu EPC, thuê đất, hợp đồng mua bán khí và mua bán điện.

Bên cạnh đó, Nhà máy Nhiệt điện Long Phú 1, công suất 1.200MW, có tiến độ tổng thể đạt 61,9%, chậm 5,37 điểm phần trăm so với kế hoạch. Một số gói thầu còn tiếp tục triển khai, trong khi mục tiêu vận hành tổ máy 1 vào tháng 12-2027 đang tạo áp lực phải tăng tốc trong thời gian tới.

Từ “gỡ vướng” sang quản trị tiến độ, giải ngân

Từ thực trạng trên, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý từng kiến nghị phát sinh mà phải quản trị tiến độ xuyên suốt vòng đời dự án. Việc phối hợp phải theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Đối với các dự án lĩnh vực công thương, tiến độ cần được xây dựng từ khâu chuẩn bị đầu tư, quyết định đầu tư, EPC đến khi vận hành thương mại; theo dõi theo từng mốc, từng “đường găng”, không chờ đến khi dự án chậm ở khâu cuối mới xử lý.

Với TP Cần Thơ, cách làm này đặc biệt cần thiết đối với chuỗi Lô B - Ô Môn. Các nội dung còn lại của Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn II, tiến độ Ô Môn III, Long Phú 1 và những tồn tại liên quan Nhà máy Nhiệt điện Sông Hậu 2 cần được chuyển thành các mốc công việc cụ thể, gắn với cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành, thay vì dừng ở việc nêu khó khăn.

Bộ Xây dựng ghi nhận 25 dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân năm 2026 dưới 10%, trong đó một số dự án dưới 2%. Điều này cho thấy tiến độ thi công và giải ngân ở một số nơi chưa đồng bộ. Một điểm nghẽn khác là vật liệu xây dựng. Nguồn cung trên phạm vi cả nước thiếu cục bộ tại một số địa phương, dự án. Vì vậy, đại diện Bộ Xây dựng cho rằng cần tăng cường điều phối giữa các địa phương, nâng công suất các mỏ đang hoạt động và bảo đảm nguồn cung cho các công trình trọng điểm.

Đối với TP Cần Thơ, việc chủ động nguồn cát, đá cho tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tăng tốc thi công. Song song đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để cập nhật tiến độ, cảnh báo sớm các dự án chậm tiến độ hoặc giải ngân thấp. Bên cạnh đó, quản lý từng dự án theo một “bản đồ tiến độ”, trong đó cập nhật các mốc giải phóng mặt bằng, thiết kế, đấu thầu, EPC, giải ngân, vật liệu và vận hành; những hạng mục có nguy cơ ảnh hưởng đường găng phải được cảnh báo và xử lý ngay. Khi giải quyết đồng thời các điểm nghẽn này sẽ quyết định khả năng biến nguồn vốn đầu tư thành khối lượng công trình thực tế, phát triển hạ tầng, tạo động lực tăng trưởng cho thành phố trong những năm tới.

Bài, ảnh: NAM HƯƠNG