Phát huy sức mạnh văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết từ cơ sở

Trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, phát huy giá trị văn hóa gắn với nâng cao hiệu quả các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước là yêu cầu thiết thực.

Các đồng chí lãnh đạo cùng đại biểu thực hiện nghi thức bấm nút khởi động Tuần Văn hóa Đại đoàn kết dân tộc năm 2026 trên địa bàn thành phố Quảng Ninh, sáng 1/11, mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa sôi nổi trên địa bàn. Ảnh: Thanh Vân/TTXVN

Tạo môi trường để văn hóa được bảo tồn, phát triển

Phát huy sức mạnh văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc bắt đầu từ những việc làm cụ thể tại cơ sở. Trong đó, cấp ủy giữ vai trò lãnh đạo, chính quyền tạo điều kiện, MTTQ, các tổ chức thành viên làm nòng cốt vận động, tập hợp; nhân dân là chủ thể sáng tạo, thực hiện và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Đây là cơ sở quan trọng để tăng cường đồng thuận xã hội, phát huy nguồn lực cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững.

Với đồng bào Công giáo, việc xây dựng đời sống văn hóa và củng cố đoàn kết cộng đồng được thể hiện qua phương châm "Kính Chúa, yêu Nước", "Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào", sống "tốt đời, đẹp đạo". Theo ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Trung ương Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, đồng bào Công giáo với hơn 7 triệu người, sinh sống tại 34 tỉnh, thành phố, là bộ phận không thể tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Những năm qua, đồng bào có đạo luôn tích cực tham gia các phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và bảo vệ môi trường. Nhiều gia đình Công giáo duy trì nếp sống tiết kiệm, hiếu học, kính trên nhường dưới; các giáo xứ triển khai mô hình bảo vệ môi trường, phân loại rác thải, trồng cây xanh, xây dựng khu dân cư xanh, sạch, đẹp. Các hoạt động bác ái, cứu trợ thiên tai, hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn cũng góp phần lan tỏa tinh thần "tương thân tương ái", tăng cường sự gắn bó giữa đồng bào có đạo và không có đạo.

Thực tiễn tại Đồng Tháp cho thấy, phát huy văn hóa cộng đồng gắn với xây dựng nông thôn mới góp phần khơi dậy tinh thần tự quản, hợp tác và tương trợ trong nhân dân. Tỉnh hiện có 24.892 tổ nhân dân tự quản và 153 hội quán với hơn 7.800 thành viên, tạo không gian để người dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, liên kết phát triển kinh tế và cùng giải quyết các vấn đề tại địa phương. Thông qua phong trào "Dân vận khéo", người dân Đồng Tháp đã tự nguyện hiến hơn 867.700 m² đất, đóng góp hơn 5.267 tỷ đồng và hàng triệu ngày công lao động xây dựng hạ tầng nông thôn. Những kết quả này cho thấy khi người dân được tham gia bàn bạc, đóng góp và giám sát, các chủ trương có điều kiện đi vào thực tiễn, đồng thời củng cố niềm tin và sự gắn bó giữa nhân dân với cấp ủy, chính quyền. Thời gian tới, Đồng Tháp xác định tiếp tục nhân rộng các mô hình tự quản, nâng cao chất lượng thiết chế văn hóa cơ sở, phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc địa phương và tăng cường xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh.

Có thể thấy, hiệu quả các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước do MTTQ Việt Nam không chỉ thể hiện ở việc huy động nguồn lực hay hoàn thành các công trình, phần việc, còn ở quá trình bồi đắp tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm, lòng nhân ái, tính tự quản và sự gắn bó giữa con người với cộng đồng. Mỗi hoạt động thiết thực đều góp phần vun đắp các giá trị chung, tăng cường niềm tin và đồng thuận xã hội. Xây dựng đời sống văn hóa đó là xây dựng con người có đạo đức, nhân cách, lối sống tốt đẹp; xây dựng gia đình hòa thuận, tiến bộ, hạnh phúc; xây dựng quan hệ cộng đồng đoàn kết, nhân ái, tôn trọng và giúp đỡ nhau. Đó còn là xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh; thực hiện nếp sống văn minh; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa; tạo điều kiện để nhân dân tiếp cận, thực hành, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Đời sống văn hóa được thể hiện cả trong lao động, sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt cộng đồng và ứng xử trên không gian mạng.

Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa

Ông Nguyễn Minh Chung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo, Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương nêu rõ: Văn hóa và đại đoàn kết toàn dân tộc có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại. Văn hóa tạo nền tảng giá trị và phương thức gắn kết con người trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đại đoàn kết tạo môi trường và huy động nguồn lực để văn hóa được bảo tồn sáng tạo và phát triển. Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước ta ngày càng phồn vinh, hạnh phúc và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam là những căn cứ quan trọng để gắn kết hai nhiệm vụ trong lãnh đạo phát triển. Đảng lãnh đạo xác lập mục tiêu chung, xây dựng đội ngũ, tổ chức phối hợp, kiểm tra trách nhiệm thực hiện, phát huy dân chủ. Nhà nước bảo đảm thể chế, nguồn lực và điều kiện theo thẩm quyền. Mặt trận cùng các tổ chức thành viên kết nối, vận động, giám sát, phản biện xã hội; nhân dân trực tiếp sáng tạo, thực hành, bảo vệ và thụ hưởng văn hóa.

Lãnh đạo thành phố Huế trao quà cho người dân nghèo trong Ngày hội Đại đoàn kết tại thôn An Lộc, xã Chân Mây - Lăng Cô, ngày 2/11. Ảnh: Võ Văn Dũng/TTXVN

Thông qua các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước, MTTQ Việt Nam các cấp đã chủ động, sáng tạo, đa dạng hóa phương thức tập hợp, vận động đồng bào các tôn giáo tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Các hoạt động tập trung vào những lĩnh vực tôn giáo có thế mạnh như y tế, giáo dục, trợ giúp xã hội, dạy nghề; đồng thời gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, giảm nghèo bền vững. Mặt trận thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, phối hợp tạo điều kiện để đồng bào thực hiện các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo theo pháp luật. Ở nhiều địa phương, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền và Mặt trận đã chủ động gặp gỡ, trao đổi, đối thoại với đại diện các tổ chức, cơ sở tôn giáo, chức sắc, chức việc, nhà tu hành, đồng bào có đạo. Thông qua các kênh tiếp xúc đa dạng, Mặt trận kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng; tổng hợp, phản ánh kiến nghị đến cấp ủy, chính quyền và cơ quan chức năng, phối hợp theo dõi việc giải quyết, trả lời; qua đó, tăng cường sự hiểu biết, tin cậy, gắn bó giữa nhân dân, đồng bào các tôn giáo với cấp ủy, chính quyền và Mặt trận.

Số liệu của Ban Công tác xã hội, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho thấy, cả nước hiện có 637.534 mô hình nhân dân tự quản, với hơn 23,4 triệu thành viên tham gia. Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng trở thành hoạt động sinh hoạt cộng đồng thiết thực; bình quân trên 92,5% khu dân cư tổ chức Ngày hội, hơn 72% tổ chức "Bữa cơm đại đoàn kết". Công tác chăm lo người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục được đẩy mạnh. Riêng năm 2024, MTTQ các cấp vận động hơn 7.300 tỷ đồng; phối hợp xây mới, sửa chữa hơn 53.600 căn nhà Đại đoàn kết, hỗ trợ khám, chữa bệnh cho hơn 1,86 triệu lượt người và tạo điều kiện đến trường cho hơn 313.000 lượt học sinh, sinh viên. Trong hai dịp Tết Ất Tỵ và Bính Ngọ, khoảng 1,4 triệu suất quà nghĩa tình với trị giá gần 1.000 tỷ đồng đã được trao tận tay các gia đình khó khăn.

Theo ông Nguyễn Minh Chung, những yêu cầu mới đối với việc gắn kết phát huy văn hóa và củng cố đại đoàn kết là: gắn thống nhất tổ chức với xây dựng văn hóa phối hợp và phát huy đặc trưng của từng lực lượng; gắn không gian hành chính mới với sự tiếp nối bản sắc và hình thành quan hệ cộng đồng rộng hơn; gắn quyền thụ hưởng văn hóa với công bằng trong phân bổ nguồn lực và giải quyết lợi ích; gắn tăng quy mô phục vụ với khả năng lắng nghe và xử lý vấn đề từ cơ sở; gắn mở rộng kết nối số với trách nhiệm thông tin và sự hợp tác trong đời sống thực.

Từ những yêu cầu trên, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cần tập trung vào ba nội dung: xác định đúng nhiệm vụ gắn kết văn hóa với đoàn kết; tổ chức các lực lượng thực hiện theo chức năng, thẩm quyền; kiểm tra kết quả qua sự thay đổi trong quan hệ với nhân dân và trong đời sống cộng đồng.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với phát huy sức mạnh văn hóa và đại đoàn kết trong mô hình mới cần được thể hiện bằng khả năng kết nối tổ chức với tổ chức, cán bộ với nhân dân và các cộng đồng với nhau. Khi giá trị tôn trọng, công bằng, trách nhiệm được thực hành, người dân có cơ hội tham gia và cùng hưởng lợi, văn hóa sẽ bồi đắp niềm tin; sự đoàn kết lại tạo thêm nguồn lực để văn hóa phát triển. Làm cho mối quan hệ ấy vận hành hiệu quả trong từng nhiệm vụ cụ thể chính là cách nâng cao chất lượng lãnh đạo, phát huy sức mạnh của nhân dân, tạo động lực phát triển đất nước - ông Nguyễn Minh Chung nêu rõ.

Theo Phúc Hằng/TTXVN