Nhiều mô hình lan tỏa văn hóa đọc

Từ khuyến khích đọc sách bằng phần thưởng, xây dựng thư viện ngoài trời đến các chương trình đọc dành cho trẻ em và thanh thiếu niên, nhiều quốc gia đang triển khai những mô hình thiết thực nhằm hình thành thói quen đọc, góp phần nâng cao khả năng tiếp nhận và phân tích thông tin trong thời đại số.

Khi người đọc tham gia chương trình “ReadSG” mỗi ngày 15 phút sẽ được nhận những phần thưởng là tiền xu.

Tháng 9, Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore (National Library Board) khởi động chiến dịch “ReadSG” kéo dài trong 5 năm. Theo đó, thời gian đọc sách được ghi nhận trên nền tảng sẽ được quy đổi thành tiền ảo và có thể đổi thành tiền mặt. Mỗi lần đọc từ 15 phút trở lên, người tham gia nhận 20 xu ảo; tích lũy 1.000 xu sẽ được đổi thành 1 SGD. Mỗi ngày, hệ thống chỉ ghi nhận một lần đọc để tính điểm.

Chương trình được triển khai trong bối cảnh khả năng tập trung và thói quen đọc sách đang chịu nhiều tác động từ môi trường số. Báo cáo mới nhất của Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) cũng cảnh báo sự suy giảm kỹ năng đọc ở thanh thiếu niên trên thế giới. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh, người trẻ cần nhiều hơn khả năng tiếp cận thông tin mà còn phải biết đánh giá, chọn lọc thông tin từ nhiều nguồn.

Các khái niệm như “brain rot” hay “doomscrolling” đang trở nên phổ biến, thể hiện tác động tiêu cực của việc tiêu thụ quá nhiều nội dung trực tuyến. “Brain rot” được dùng để chỉ tình trạng suy giảm khả năng nhận thức do tiếp xúc quá nhiều với nội dung hời hợt; trong khi “doomscrolling” là thói quen liên tục lướt các nội dung tiêu cực, có thể ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành vi của người dùng.

Trong bối cảnh đó, “ReadSG” hướng đến việc hình thành thói quen đọc và khả năng tìm hiểu, đánh giá thông tin. Bà Melissa Tam, Giám đốc điều hành National Library Board, cho biết mục tiêu của chương trình là xây dựng thói quen đọc, khuyến khích tinh thần tìm hiểu, khả năng đánh giá thông tin và giúp người dân thích ứng tốt hơn với môi trường sống hiện đại.

Chuyên gia nghiên cứu Loh Chin Ee, thuộc Viện Giáo dục quốc gia, Đại học Công nghệ Nanyang, nhận định 15 phút đọc sách mỗi ngày là khoảng thời gian vừa sức để từng bước hình thành những hành vi tích cực. Tương tự, Lee Jia Li, người sáng lập Saturday Book Club, cho rằng 15 phút đọc mỗi ngày có thể là điểm khởi đầu để xây dựng thói quen lâu dài. Theo bà, Hàn Quốc và Nhật Bản là những quốc gia có nhiều mô hình khuyến khích đọc sách được người trẻ hưởng ứng.

Tại Hàn Quốc, dự án Seoul Outdoor Library là mô hình đáng chú ý khi đưa sách đến các quảng trường, công viên và khu vực ven sông. Những không gian đọc với kệ sách, ghế ngồi và mái che tạo điều kiện để người dân đọc sách trong môi trường mở. Hoạt động từ năm 2022 đến nay, mô hình này tiếp tục thu hút đông người tham gia; riêng 8 tháng đầu năm 2026 đã có hơn 8 triệu lượt khách.

Cũng trong năm 2026, chương trình Author Hip Talk được triển khai tại các thư viện công cộng ở Hàn Quốc, tạo không gian để độc giả gặp gỡ, thảo luận và chia sẻ về sách theo hình thức sinh hoạt định kỳ.

Tại Anh, Năm đọc sách quốc gia 2026 được triển khai trong bối cảnh các nghiên cứu cho thấy mức độ yêu thích đọc sách của trẻ em có xu hướng giảm. Từ đó, nhiều chương trình khuyến khích trẻ em, nhất là thanh thiếu niên, thường xuyên tiếp xúc với sách, truyện và tham gia các hoạt động đọc chung.

Trong khi đó, Phần Lan triển khai Chương trình Tri thức quốc gia, tập trung vào trẻ em và thanh thiếu niên. Chương trình chú trọng nhiều dạng năng lực đọc, trong đó có đọc hiểu trong môi trường công nghệ và đa ngôn ngữ, phù hợp với những thay đổi của đời sống hiện đại.

Có thể thấy, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh, văn hóa đọc đang được nhiều quốc gia quan tâm với những cách tiếp cận ngày càng đa dạng, nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, góp phần hình thành thói quen đọc, rèn khả năng phân tích và tư duy sáng tạo, nhất là ở thế hệ trẻ.

BẢO LAM (Tổng hợp)