Nhiêu khê nghề "tôm sú mẹ"
Tại cửa biển Rạch Gốc, xã Tân Ân, huyện Ngọc Hiển (tỉnh Cà Mau) từ lâu đã hình thành “Chợ tôm bố mẹ” (hay chợ tôm sú mẹ). Nhờ cái “chợ” này mà nhiều thương lái giàu lên nhanh chóng và cũng ở cái chợ này nhiều người phải bỏ xứ ra đi. Có người một tiếng đồng hồ có thể kiếm lời vài chục triệu đồng, nhưng chỉ qua ngày hôm sau trong túi không còn một đồng, mà chính họ cũng không hiểu tiền đi đâu. Có người trở thành con nợ hoặc gia đình ly tan
* Sướng-khổ... “lái tôm”
Tôi biết chú Ba Tiếp (Nguyễn Hiền Tiếp) từ nhiều năm nay, nhưng nghề đánh bắt thủy sản của gia đình chú, tôi không tiện hỏi nhiều. Mỗi lần gặp chú, tôi hỏi thăm sức khỏe, làm ăn ra sao và câu trả lời của chú luôn là “khỏe, làm ăn bình thường”. Thế nhưng, cái “bình thường” của chú suốt hơn mười năm nay làm tôi nghi ngại...
Tôi đến thăm chú, vẫn căn nhà nhỏ bên bờ sông, trong nhà ngổn ngang thùng xốp và ống ôxy để nuôi dưỡng tôm sú mẹ. Tuổi đã cao nên lâu nay chú không trực tiếp ra biển mua hàng, mà chỉ đón mua trong sông và có 2 chiếc tàu của nhà giao cho kỹ thuật ra biển thu mua. Mới đây, chú Ba Tiếp tâm sự với tôi nghe về cái nghề “bình thường” của chú.
 |
|
Khâu chọn tôm sú bố mẹ rất quan trọng - quyết định thành công hay thất bại đối với người nuôi |
Từ đó ở Rạch Gốc, chú Ba Tiếp là người đầu tiên biết nuôi dưỡng tôm sú mẹ bằng thùng xốp và khí ôxy. Lúc đầu, chú cứ để dồn nhiều chuyến rồi thuê xe đem ra Nha Trang bán cho các chủ trại tôm sú giống. Sau này, chú còn bán cho Vũng Tàu, Bình Thuận, Ninh Thuận. Rồi không biết từ lúc nào ở Rạch Gốc hình thành một cái “chợ” tôm sú bố mẹ nổi tiếng từ Miền Trung trở vào Cà Mau. Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện nay ở cửa biển này có khoảng 100 người làm nghề mua bán tôm sú bố mẹ (lái tôm). Nhưng “lái” thật sự đủ mạnh và có tay nghề thì chỉ vài chục người, còn lại là mua bán cóc keng, nhỏ lẻ.
* “Nghề bà cậu”
Đó là cách gọi nghề này của chú Ba Tiếp và nó đã trở thành câu nói cửa miệng của dân “lái tôm” ở Rạch Gốc.
Ném ánh mắt ra phía biển, chú Ba Tiếp nói: “Thời hoàng kim của sú mẹ đã hết! Trước đây, mỗi chuyến đi biển mua vào bán lại cho lái cũng kiếm lời vài chục triệu đồng mỗi lô tôm vài chục con, khỏe hơn làm nghề cào, nghề lưới gấp trăm lần, vì chỉ ra biển đảo một vòng có tôm là vào bờ liền. Có hôm chỉ vài tiếng đồng hồ cũng kiếm lời vài triệu. Làm nghề tôm mẹ kiếm tiền lời nhanh như vậy nhưng nghề tôm luôn là sự “may - rủi”. Lúc cao điểm giá tôm mẹ lên 7 - 8 triệu đồng/con, thấp nhất như hiện nay cũng 3 triệu đồng/con, nếu không may chết vài con là lỗ nặng. Bắt tôm mẹ ngoài biển phải biết kỹ thuật, nghĩa là người mua tôm phải biết phân biệt con đực, con cái, độ tuổi, thời điểm nào đẻ, cách cho ăn, độ mặn của nước... và sức khỏe của con tôm mẹ để biết cách xử lý. Nếu không có kỹ thuật thì tôm dễ bị chết, hoặc kém chất lượng, mua vào sẽ bị lỗ vốn, có người còn mua nhầm tôm đang giai đoạn thay da - tôm lột”.
Qua tìm hiểu ở “chợ” này, được biết nhân viên kỹ thuật phải là người trung thành với chủ - “lái tôm”. Nếu không, chủ nuôi tôm cũng dễ bị nhân viên kỹ thuật làm cho tán gia bại sản. Chủ giao tiền cho kỹ thuật ra biển mua, anh này không phải đầu tư vốn, chỉ làm kỹ thuật nhưng khi vào bán tôm cho lái thì số tiền lời được chia phần trăm do hai bên thỏa thuận. Cầm trong tay hàng trăm triệu đồng ra biển toàn quyền quyết định mua hay không, nếu kỹ thuật yếu tay nghề, hễ thấy tôm là mua thì chỉ hai chuyến là chủ có thể lỗ hàng trăm triệu đồng...
Chợ tôm “sung” nhất là khi ngoài biển có tàu mua được tôm trở vào. Mỗi lúc có tàu vào là hàng chục chiếc ca-nô chở đầy thương lái đua nhau lạng lách chạy kín cửa sông để tìm cách cặp mạn vào tàu tôm. Khi ca-nô ghé vào, lập tức hàng mấy chục con người ùa nhau nhảy lên tàu, xô đẩy, chen lấn đến thùng tôm để coi và trả giá. Từ việc tranh mua, tranh bán mà trong nội bộ “chợ” tôm thường xuyên xảy ra xích mích, thậm chí là ẩu đả gây thương tích cho nhau. Còn chuyện cãi vã, chửi thề, thách thức đánh nhau là chuyện thường ngày, nhưng chuyện này chỉ xảy ra chóng vánh trong lúc giao dịch mua bán. Sau đó, họ lại tụ tập chuyện trò, bàn luận về lô tôm mình vừa tranh nhau mà mua không được. Còn hôm nào tàu vào ít thì tổ chức góp tiền mua bia ăn nhậu.
Mọi người ở chợ tôm sú mẹ đều thở dài khi nói về nghề “bà cậu”. “Tiền kiếm dễ và nhanh, nhưng nhìn lại chưa thấy ai giàu có nhờ nghề này. Nhiều người còn bị vỡ nợ bỏ xứ đi nơi khác. Tội nghiệp nhất là mấy anh mới vào nghề lái tôm khi chở tôm ra Nha Trang, Vũng Tàu bán, mỗi lần đi có lời vài chục triệu đồng liền nảy sinh đua đòi ăn chơi, đa số thất bại là vì bệnh “dại gái”. Có anh nhà cao cửa rộng, vợ đẹp con ngoan nhưng vẫn từ bỏ tất cả vì trong tay đang có tiền... đến khi quay về, nhìn lại thì trắng tay, vốn vay đầu tư đi buôn tôm cũng cạn, đành bỏ trốn. Hiện nay có khoảng 20 lái tôm đã mất tất cả và thành con nợ không có khả năng chi trả. Số nào làm ăn chân chính thì có thu nhập, nhưng không hiểu sao cái nghề này không thể tham lam được, phải tôn trọng nó, bởi nó cũng nghề biển mà dân ở đây sống nhờ vào biển” - một người trong chợ đã nói với tôi như vậy.
Bài, ảnh: LÊ KHOA