Nhiều bất cập trong phát triển y tế, giáo dục và đào tạo

Trạm Y tế phường Cái Khế, quận Ninh Kiều rất chật hẹp, gây nhiều khó khăn trong việc khám và chữa bệnh cho người dân.

Trong những ngày đầu tháng 4, Ban Văn hóa- Xã hội (VH-XH)- Hội đồng Nhân dân (HĐND) thành phố, đã giám sát tình hình đầu tư xây dựng cơ bản, việc thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập (Nghị định 43) và Nghị định số 130/2006/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước (Nghị định 130) của các đơn vị thuộc lĩnh vực VH-XH. Trong đó, tập trung giám sát sâu hai lĩnh vực Y tế và Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ở quận Ninh Kiều và Cái Răng. Qua giám sát cho thấy, dù các địa phương có quan tâm đến vấn đề phát triển sự nghiệp đào tạo và chăm lo sức khỏe của nhân dân, nhưng trên thực tế vẫn còn những hạn chế cần được quan tâm đầu tư, tháo gỡ kịp thời.

* Tự chủ tài chính: nơi thực hiện, nơi chưa

Qua giám sát của Ban VH-XH ở hai quận Ninh Kiều và Cái Răng cho thấy, các đơn vị thuộc lĩnh vực VH-XH của hai quận này sau khi thực hiện Nghị định 43 và Nghị định 130 của Chính phủ, thu nhập của cán bộ, công chức đều tăng so với trước. Tuy nhiên, việc thực hiện hai Nghị định trên ở hai quận chưa thật sự đồng đều, triệt để.

Ở quận Cái Răng, có 9/9 đơn vị thực hiện Nghị định 43 thì cả 9 đơn vị đều có thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức từ 125.000 - 690.000 đồng/người/tháng. Trên lĩnh vực y tế, tất cả các trạm y tế phường, Trung tâm Y tế Dự phòng, Phòng Y tế quận đều đã thực hiện tự chủ về biên chế, kinh phí. Nhưng ở lĩnh vực GD&ĐT, mới chỉ có Phòng GD&ĐT thực hiện, còn lại các trường học do quận quản lý đều chưa thực hiện Nghị định 43. Theo bà Nguyễn Thị Trúc Linh, Trưởng Phòng Tài chính - Kế hoạch quận Cái Răng, thu nhập của cán bộ, nhân viên các đơn vị tăng thêm là nhờ các biện pháp tiết kiệm chi quản lý hành chính, như: công tác phí, hội nghị, văn phòng phẩm, điện, nước, điện thoại, xe công, tài sản công...

Trong khi đó, quận Ninh Kiều đã có 10/10 trường trung học cơ sở thực hiện Nghị định 43, nhưng chưa có trạm y tế và trường tiểu học, mầm non nào thực hiện Nghị định này. Giải thích về nguyên nhân còn “vùng trắng” trong thực hiện chủ trương của Chính phủ, bác sĩ Trần Văn Thắng, Trưởng Phòng Y tế quận Ninh Kiều, cho rằng: “Do hiện nay, trên địa bàn quận có tới gần 400 cơ sở hành nghề y, dược tư nhân, thu hút phần lớn bệnh nhân có nhu cầu khám, chữa bệnh trên địa bàn, các trạm y tế phần lớn chỉ phục vụ các chương trình quốc gia về sức khỏe, hoặc khám chữa bệnh miễn phí nên doanh thu hạn hẹp, không có nguồn kinh phí để tự chủ”. Bà Lê Thị Thảnh, Trưởng Phòng GD&ĐT quận Ninh Kiều, cho biết: “Sở dĩ, hiện nay ngành GD&ĐT quận chưa triển khai thực hiện Nghị định 43 ở các trường tiểu học, mầm non vì theo quy định của ngành, các trường này chưa có tài khoản riêng mà tập trung tài khoản ở Phòng GD&ĐT. Sắp tới, chúng tôi sẽ kiến nghị ngành chức năng hướng dẫn tháo gỡ khó khăn để tiếp tục thực hiện giao quyền tự chủ cho một số trường có điều kiện”.

Bà Nguyễn Thanh Giang, Phó Trưởng Ban VH-XH- HĐND thành phố, nói: “Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo, năm 2008, tất cả các địa phương phải thực hiện tốt và có nề nếp việc giao quyền tự chủ cho các đơn vị trực thuộc theo Nghị định 43. Tuy nhiên, qua giám sát ở hai quận Ninh Kiều và Cái Răng mới đây và trước đó là các huyện Vĩnh Thạnh, Cờ Đỏ, Phong Điền và quận Bình Thủy, chúng tôi nhận thấy hiện nay có rất ít các đơn vị triển khai thực hiện hai nghị định này. Chúng tôi sẽ kiến nghị với các sở, ngành chức năng của thành phố phải xúc tiến nhanh việc triển khai thực hiện Nghị định 43 của Chính phủ”.

* Thiếu đất xây dựng trường học, trạm y tế

Ông Nguyễn Văn An, Phó Trưởng Phòng GD&ĐT quận Cái Răng, nói: “Hiện nay, cơ sở vật chất, trường lớp ở quận Cái Răng còn quá thiếu thốn, gây nhiều khó khăn trong việc dạy và học. Đáng lo ngại là nhiều trường nằm trong vùng quy hoạch thực hiện các dự án khu dân cư, mà các khu dân cư này lại triển khai thực hiện quá chậm, nên quận không thể thực hiện xây dựng, nâng cấp hệ thống trường lớp. Cái Răng là nơi có nhiều hộ dân phải chuyển đổi nghề nghiệp, do phần lớn diện tích đất nông nghiệp chuyển thành đất đô thị, nhưng quận lại không có trung tâm hướng nghiệp dạy nghề cũng là điều bất hợp lý”. Ông Nguyễn Thành Đông, Chủ tịch UBND quận Cái Răng, cho biết: “Do nguồn vốn chưa đáp ứng, thủ tục xây dựng quá nhiêu khê nên hiện nay tiến độ xây dựng bệnh viện huyện quá chậm, chưa đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân”.

So với nhiều quận huyện khác, cơ sở vật chất của ngành Y tế và GD&ĐT quận Ninh Kiều được đánh giá là khá nhất. Tuy nhiên, trong quá trình đầu tư phát triển, quận này cũng gặp không ít khó khăn. Là quận trung tâm của thành phố, tốc độ đô thị hóa ở quận Ninh Kiều diễn ra rất nhanh, do đó đất dành cho phát triển đô thị, thương mại -dịch vụ cũng nhiều hơn, dẫn đến nhiều cơ sở y tế, trường học thiếu đất để xây dựng trường học, trạm y tế đạt chuẩn.

Mới thoạt nhìn, cơ sở mới của Trường Tiểu học Lê Quý Đôn (ở Đại lộ Hòa Bình) nhiều người trầm trồ khen trường đẹp. Tuy nhiên, trường này hiện nay chưa đạt chuẩn quốc gia, do diện tích nhỏ so với quy định. Muốn mở rộng diện tích để đạt chuẩn quốc gia là việc khó vì quỹ đất không còn. Cách đó không xa, Trường Trung học cơ sở Tân An (cũng ở Đại lộ Hòa Bình), hiện đã xuống cấp, nhưng lại có gần 1.000 học sinh theo học hàng ngày. Bà Phan Thị Minh Thu, Phó Chủ tịch UBND quận Ninh Kiều, cho biết: “Ngôi trường này nằm trên trục giao thông chính của thành phố, cơ sở chật hẹp nên học sinh phải để xe trên vỉa hè; rồi việc phụ huynh đưa đón con em trước cổng trường... thường gây cản trở giao thông. Muốn đầu tư, nâng cấp ngôi trường này cần tới khoảng 20 tỉ đồng, nhưng diện tích quá chật hẹp nên cũng chỉ có thể xây lầu, không thể trở thành trường đạt chuẩn. Hơn nữa, ở vị trí này xây dựng trường học cũng bất tiện vì gần đường giao thông, nhiều tiếng ồn, ảnh hưởng đến việc học của các em. Quận dự định sẽ di dời trường này đến vị trí khác, nhưng Đảng bộ và người dân phường Tân An mong muốn ngôi trường có truyền thống này phải ở trên địa bàn phường, nhưng quận chưa tìm được đất xây dựng. Nếu được thành phố “dành” cho một phần đất, chúng tôi sẽ bán cơ sở cũ, đầu tư ngôi trường mới khang trang hơn”. Thiếu đất xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia là tình trạng chung của nhiều trường học ở quận Ninh Kiều, do hầu hết các trường học đều được xây dựng từ chế độ cũ, xen lẫn trong khu dân cư.

Ở quận Ninh Kiều, muốn tìm đất xây dựng các trạm y tế cũng không phải dễ dàng, dù hiện nay phần lớn trạm y tế phường ở quận Ninh Kiều đều đã xuống cấp, diện tích chật hẹp không đáp ứng nhu cầu phát triển, chăm lo sức khỏe của nhân dân, nhưng cũng không có quỹ đất để xây dựng mới. Hiện nay, quận còn 5 trạm y tế cần xây dựng mới để đạt chuẩn là trạm y tế phường Tân An, Thới Bình, Xuân Khánh, Cái Khế và An Lạc. Trong số này, các trạm y tế phường Thới Bình và Tân An sẽ được cho “lên lầu” để có diện tích sử dụng từ 150 - 200m2; còn Trạm Y tế phường Xuân Khánh được quy hoạch dời về trụ sở hiện tại của một trường mẫu giáo; Trạm Y tế phường An Lạc thì chờ dự án bờ kè sông Cần Thơ thực hiện “dôi ra” một phần đất để xây dựng mới; riêng Trạm Y tế phường Cái Khế hiện nay đã xuống cấp nghiêm trọng, nhưng do diện tích đất chiều ngang chỉ hơn 3m nên phải di chuyển đến nơi khác, nhưng chưa biết ở đâu. Ngoài ra, hiện nay Trung tâm Y tế Dự phòng của quận cũng chưa được quy hoạch đất để xây dựng trụ sở, phải ở tạm tại nơi xây dựng Bệnh viện đa khoa TP Cần Thơ (Bệnh viện Đa khoa Trung ương cũ)). Đáng lo ngại hơn, quận cũng không có bệnh viện tuyến quận, nên khó khăn trong việc thực hiện khám chữa bệnh và thực hiện các chương trình quốc gia về y tế, sức khỏe, dân số...

* Cơ chế, chính sách chưa đồng bộ, thiếu hụt nguồn nhân lực

Bên cạnh khó khăn về vật chất, nguồn nhân lực đáp ứng cho nhu cầu phát triển của hệ thống y tế cơ sở cũng gặp nhiều khó khăn. Ở Cái Răng, sau khi chia tách quận chưa được bao lâu, ngành Y tế quận lại phải tiếp tục chia tách thành 3 đơn vị là Phòng Y tế quận, Bệnh viện Đa khoa quận và Trung tâm Y tế Dự phòng nên xảy ra tình trạng thiếu nguồn nhân lực. Theo thống kê của UBND quận, hiện nay Cái Răng còn thiếu 29 bác sĩ, dược sĩ, trong đó nhiều nhất là Trung tâm Y tế Dự phòng (thiếu 10 bác sĩ) và các trạm y tế phường (thiếu 10 bác sĩ và dược sĩ). Trong khi đó, khả năng đào tạo theo địa chỉ của quận từ nay đến năm 2010 chỉ có 4 bác sĩ và 2 dược sĩ. Theo bác sĩ Nguyễn Minh Thắng, Trưởng Phòng Y tế quận Cái Răng, việc thu hút nguồn nhân lực bác sĩ, dược sĩ mới ra trường cũng gặp nhiều khó khăn, do thu nhập từ y tế cơ sở thấp, nhưng phải làm việc nhiều. Cũng do thiếu nguồn nhân lực nên công tác luân chuyển cán bộ, đưa bác sĩ về cơ sở hầu như không thực hiện được. Ngoài ra, hiện nay để phấn đấu đạt chuẩn quốc gia về y tế, quận Cái Răng cần phải có thêm 11 tổ y tế khu vực, nhưng hiện nay không có nguồn đưa đi đào tạo.

Tình trạng thiếu hụt bác sĩ ở tuyến cơ sở cũng đang diễn ra ở quận Ninh Kiều, nhưng đáng báo động hơn là tình trạng “chảy máu chất xám”. Để đáp ứng nhu cầu cho y tế cơ sở, nhiều năm qua quận đã tăng cường công tác đào tạo, nhưng khi đào tạo xong đã có ít nhất 2 bác sĩ chuyên khoa I chấp nhận bồi thường kinh phí đào tạo để chuyển sang làm việc cho bệnh viện tư nhân với thu nhập cao hơn. Một đồng chí lãnh đạo của quận Ninh Kiều tỏ ra thất vọng: “Mình chấp nhận cho họ nghỉ việc thì bị hụt hẫng về nguồn nhân lực; còn không chấp nhận thì họ làm việc uể oải, cầm chừng, càng khó hơn nên phải ép bụng giải quyết cho họ nghỉ”.

Trên lĩnh vực GD&ĐT, bà Lê Thị Thảnh, Trưởng Phòng GD&ĐT quận Ninh Kiều, cho biết: “Ninh Kiều là trung tâm hành chính, văn hóa, thương mại, dịch vụ... của thành phố. Do đó tăng dân số cơ học rất lớn, hàng năm lượng học sinh từ nơi khác chuyển đến rất nhiều, nên tạo áp lực về cơ sở vật chất. Hiện nay, có nhiều trường học có số lượng học sinh rất đông, có trường một lớp trên 40 học sinh. Trong khi hiện nay nhiều chủ đầu tư muốn đầu tư trường đạt chuẩn quốc gia, quốc tế trên địa bàn quận, nhưng do cơ chế chính sách đầu tư của thành phố trên lĩnh vực này còn những vướng mắc nhất định nên các nhà đầu tư còn e dè, chưa dám đầu tư xây dựng.

Ngoài ra, hiện nay các địa phương đang gặp khó là mới chỉ có quy hoạch chung về phát triển kinh tế - xã hội, chưa có quy hoạch chi tiết xây dựng, từ đó dẫn đến việc quy hoạch trường, trạm chưa được thực hiện.

***

Thành phố Cần Thơ xác định phấn đấu trở thành đô thị loại 1 trước năm 2010, do đó ngoài các tiêu chí về kinh tế, đô thị... các tiêu chí về VH-XH, mà trước nhất là y tế và GD&ĐT, có ý nghĩa hết sức quan trọng. Nếu vì lý do nào đó mà các chỉ tiêu về y tế, GD&ĐT không hoàn thành đúng tiến độ đề ra thì việc trở thành đô thị loại 1 sẽ giảm đi ý nghĩa. Thiết nghĩ, những khó khăn, vướng mắc trên các lĩnh vực y tế, GD&ĐT cần được các ngành chức năng tập trung tháo gỡ để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội thành phố một cách toàn diện.

Bài, ảnh: QUỐC TRƯỞNG