Người bạn của nông dân

ANH DŨNG

Thạc sĩ Lê Ngọc Diện, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Cần Thơ là một trong 5 gương mặt tiêu biểu đại diện cho công nhân, viên chức, lao động TP Cần Thơ dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ VIII khối công nhân, viên chức, lao động, do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức tại Hà Nội năm 2010. Chị đã thực hiện thành công nhiều đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người nuôi thủy sản. Trong đó, có 3 đề tài được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng “Lao động Sáng tạo”...

Chị Lê Ngọc Diện, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Cần Thơ đang nghiên cứu thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học “Đánh giá và đề ra biện pháp quản lý, phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản Cần Thơ”. Ảnh: ANH DŨNG- ANH KHOA

Dù công việc cuối năm rất bận nhưng chị Diện vẫn đi thăm một số mô hình nuôi cá tra theo kỹ thuật mới mà chị đã nghiên cứu và chuyển giao cho nông dân. Đến hộ nào, người cán bộ nữ 53 tuổi, có gương mặt phúc hậu này cũng ân cần hỏi thăm hiệu quả ứng dụng, xắn quần lội ra các ao nuôi kiểm tra tỉ mỉ, rồi tận tình trao đổi, hướng dẫn người nuôi về cách xử lý nước trong ao, giúp cá ít bệnh, chóng lớn... Với nhiều hộ nuôi cá tra ở Cần Thơ, chị như là một người bạn thân thiết, tin cậy của họ. Từ khi còn ngồi trên giảng đường Khoa Nuôi trồng Thủy sản, Trường Đại học Cần Thơ, cô sinh viên xuất thân trong gia đình nông dân nghèo ở xã Phú An (huyện Châu Thành, tỉnh Cần Thơ cũ) đã sớm bộc lộ niềm say mê nghiên cứu và ấp ủ ước mơ giúp nông dân làm giàu trên mảnh đất của mình. Năm 1981, tốt nghiệp đại học, Ngọc Diện về công tác tại Ban Nông nghiệp TP Cần Thơ (cũ), với nhiệm vụ coi sóc kỹ thuật tại Trại cá giống, trực tiếp sản xuất giống thủy sản. Về công tác tại Chi cục Thủy sản Cần Thơ từ năm 1995 đến nay, chị đã trải qua nhiều vị trí công tác: từ chuyên viên rồi trở thành lãnh đạo Phòng Nghiệp vụ và giữ vai trò Phó Chi cục trưởng phụ trách công tác NCKH từ năm 2007 đến nay. Ở vị trí nào, chị cũng luôn trăn trở làm sao để nông dân nuôi thủy sản có lãi, làm sao để ngành thủy sản Cần Thơ phát triển bền vững. Đó chính là động lực thôi thúc chị thực hiện các đề tài NCKH. Một trong những nghiên cứu của chị Diện được nhiều nông dân ứng dụng mang lại hiệu quả kinh tế cao là đề tài “Hướng dẫn quy trình nuôi cá tra áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, hạn chế sử dụng hóa chất, kháng sinh, không gây ô nhiễm môi trường, tạo sản phẩm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm”. Đề tài được Hội đồng Khoa học TP Cần Thơ đánh giá cao, được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng “Lao động Sáng tạo”. Nói về đề tài NCKH này, chị Diện cho biết: “Năm 2007, nông dân TP Cần Thơ đầu tư phát triển mạnh nghề nuôi cá tra. Do thiếu kiến thức, kỹ thuật nên cá thường bị bệnh, nông dân phải tốn nhiều chi phí mua thuốc kháng sinh để phòng và trị bệnh cho cá. Việc dùng nhiều thuốc còn dẫn đến nguy cơ cá bị nhiễm dư lượng kháng sinh, giá bán không cao”. Sau 6 tháng trời lặn lội đến các ao nuôi cá của nông dân, lấy mẫu nước, mẫu cá về phân tích, tìm tòi các tài liệu và miệt mài nghiên cứu, tháng 12-2007, chị Diện đã đưa ra kết luận: Nguồn nước từ sông, rạch bơm trực tiếp vào ao nuôi có rất nhiều sinh vật có hại. Đây là nguyên nhân làm cho cá của nông dân nuôi thường hay bị bệnh. Chị đưa ra sáng kiến: Mỗi hộ nuôi cần xây dựng một hệ thống cấp nước để xử lý nước trước khi đưa vào ao nuôi. Hệ thống cấp nước là một cái mương rộng từ 1-1,5 mét, sâu 1 mét chạy dọc bờ ao; nước từ hệ thống được lọc qua bao chứa muối và vôi bột để loại bỏ một số sinh vật có hại và khí độc rồi mới cấp vào ao nuôi. Sau đó, dùng phẩm sinh học aquacare thả vào nước để bổ sung các vi sinh vật có lợi. Cách làm này giúp cá khỏe mạnh, người nuôi không phải sử dụng thuốc kháng sinh... “Có được sáng kiến đã khó nhưng thuyết phục nông dân ứng dụng lại càng khó hơn” - Chị Diện cười bộc bạch. Đầu năm 2008, khi nghe chị phổ biến kỹ thuật này, nhiều nông dân chưa dám ứng dụng bởi vốn đầu tư nuôi cá rất lớn, họ không dám mạo hiểm. Sau nhiều lần tới lui kiên trì thuyết phục, với những chứng cứ khoa học tin cậy, một số hộ đồng ý làm theo. Chị Nguyễn Thị Minh, ở phường Thới Long (quận Ô Môn), nhớ lại: “Gia đình tôi có 3 ha ao nuôi cá tra. Khi chị Diện vận động xây dựng hệ thống xử lý nước, ban đầu tôi không dám ứng dụng vì nếu thất bại thì mất tiền tỉ. Nhưng khi nghe chị Diện phân tích các chất độc trong nguồn nước, chúng tôi thấy có lý nên quyết định làm thử. Mỗi tuần chị Diện đều tới đây 1-2 lần để kiểm tra nguồn nước, sự phát triển của cá và hướng dẫn cách chăm sóc..., nên chúng tôi cũng yên tâm. Nhờ sáng kiến của chị Diện, từ năm 2008 đến nay chúng tôi đã tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thu lợi nhuận cao hơn”. Hiện nay, sáng kiến của chị Diện được ứng dụng rộng rãi ở cả các tỉnh lân cận. Theo tính toán của nhiều nông dân, làm theo kỹ thuật của chị Diện, mỗi ha ao nuôi tiết kiệm được hơn 74 triệu đồng/vụ, chất lượng cá cao hơn, được các doanh nghiệp ưa chuộng hơn và nguồn nước thải ra môi trường bảo đảm hơn. Gần gũi và trăn trở cùng nông dân, chị Diện tiếp tục có nhiều nghiên cứu mới giúp nông dân nuôi cá đạt lợi nhuận cao. Giữa năm 2008, chị tiếp tục thực hiện đề tài “Xây dựng mô hình nuôi cá theo tiêu chuẩn SQF1000, áp dụng kết quả dự án khoa học nâng cao khả năng cạnh tranh trong phát triển xuất khẩu thủy sản bằng thực hiện hệ thống tiêu chuẩn chất lượng quốc tế HACCP và SQF1000-2000CM”. Sau 6 tháng nghiên cứu, thử nghiệm, chị Diện đề xuất sáng kiến “Giảm mật độ nuôi cá từ 50 con/m3 nước giảm xuống 30 con/m3 nước để giảm hệ số thức ăn, giảm chi phí, tăng lợi nhuận”. Sáng kiến này giúp người nuôi tăng lợi nhuận hơn 30 triệu đồng/ha. Với sự tận tình hướng dẫn của chị, đến nay, ở TP Cần Thơ và các tỉnh Hậu Giang, Vĩnh Long có nhiều hộ ứng dụng kỹ thuật này với tổng diện tích hơn 145 ha. Sáng kiến này của chị Diện được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng “Lao động Sáng tạo” cuối năm 2009. Để hoàn thành những công trình nghiên cứu có giá trị, phục vụ sát nhu cầu của nông dân, chị phải cố gắng vượt qua nhiều khó khăn, phải cật lực chạy đua với thời gian để làm việc. Hàng ngày, vừa xong công việc ở cơ quan, chị vội đến các hộ nuôi cá để lấy mẫu nước, mẫu cá về làm thí nghiệm, phân tích, tìm đọc các tài liệu... Do phòng thí nghiệm của Chi cục không đủ thiết bị, dụng cụ làm thí nghiệm, chị phải nhờ đến sự hỗ trợ của Khoa Nuôi trồng Thủy sản. Phần lớn tài liệu nghiên cứu trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản viết bằng tiếng Anh, trong khi khả năng của chị có hạn, những khi mày mò dịch không được, chị nhờ đến các sinh viên... Chị cười hóm hỉnh: “Nhờ sinh viên dịch hoài cũng thấy... mắc cỡ. Vậy là đầu năm 2008, tôi quyết định học ngoại ngữ cho đàng hoàng. Hiện nay, tôi là sinh viên năm cuối của Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Cần Thơ”. Với niềm đam mê nghiên cứu khoa học, sự kiên trì, không lùi bước trước khó khăn, trong 10 năm qua, chị Diện đã thực hiện thành công 7 đề tài NCKH, góp phần đáng kể nâng cao chất lượng hàng hóa và thu nhập cho người nuôi, đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển của ngành thủy sản thành phố và các tỉnh lân cận. Bên cạnh đó, với vai trò là Phó Chi cục trưởng phụ trách công tác nghiên cứu khoa học của Chi cục, từ năm 2007 đến nay, chị Diện đã tổ chức cho cán bộ trong Chi cục thực hiện được 8 đề tài NCKH trên lĩnh vực nuôi trồng thủy sản. Anh Nguyễn Tấn Nhơn, cán bộ Chi cục Thủy sản Cần Thơ, cho biết: “Hàng năm, chị Diện đều động viên, nhắc nhở chúng tôi đăng ký thực hiện các đề tài NCKH. Không chỉ tận tình góp ý, chỉnh sửa đề cương, hướng dẫn chúng tôi thực hiện đề tài, chị Diện luôn hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi đi thực tế, liên hệ với các viện, trường để chúng tôi có điều kiện nghiên cứu, thí nghiệm...”. Nhắc đến nữ cấp phó giàu tâm huyết, ông Trần Thanh Hải, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Cần Thơ, cũng tấm tắc: “Chị Diện là một cán bộ rất tận tụy với công việc, yêu ngành, giỏi chuyên môn, xông xáo trong công tác NCKH. Những đóng góp của chị đã góp phần giúp Chi cục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao”. Không chỉ “giỏi việc nước”, chị Ngọc Diện còn rất “đảm việc nhà”. Nhiều năm qua, do chồng chị bận việc kinh doanh nên ngoài công việc chuyên môn, NCKH, chị phải sắp xếp thời gian thật hợp lý có thể chu toàn việc nhà, chăm lo cho hai con ăn học và tranh thủ học đại học ngoại ngữ. Mười năm liền, chị được bình chọn đạt danh hiệu “Giỏi việc nước - Đảm việc nhà” cấp thành phố. Giữa bao công việc bộn bề cuối năm, nhưng chị vẫn cười tươi tắn cho biết: “Hiện nay, bên cạnh tiếp tục giúp nông dân ứng dụng hiệu quả các đề tài đã triển khai, tôi luôn trăn trở làm sao bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản, bảo tồn tính đa dạng sinh học và tái tạo các giống loài thủy sản quý có nguy cơ giảm sút sản lượng... Vì vậy, tôi đang tập trung hoàn thành đề tài “Đánh giá và đề ra biện pháp quản lý, phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản Cần Thơ”, để trình Hội đồng Khoa học thành phố vào đầu năm 2011".nDù công việc cuối năm rất bận nhưng chị Diện vẫn đi thăm một số mô hình nuôi cá tra theo kỹ thuật mới mà chị đã nghiên cứu và chuyển giao cho nông dân. Đến hộ nào, người cán bộ nữ 53 tuổi, có gương mặt phúc hậu này cũng ân cần hỏi thăm hiệu quả ứng dụng, xắn quần lội ra các ao nuôi kiểm tra tỉ mỉ, rồi tận tình trao đổi, hướng dẫn người nuôi về cách xử lý nước trong ao, giúp cá ít bệnh, chóng lớn... Với nhiều hộ nuôi cá tra ở Cần Thơ, chị như là một người bạn thân thiết, tin cậy của họ.

Từ khi còn ngồi trên giảng đường Khoa Nuôi trồng Thủy sản, Trường Đại học Cần Thơ, cô sinh viên xuất thân trong gia đình nông dân nghèo ở xã Phú An (huyện Châu Thành, tỉnh Cần Thơ cũ) đã sớm bộc lộ niềm say mê nghiên cứu và ấp ủ ước mơ giúp nông dân làm giàu trên mảnh đất của mình. Năm 1981, tốt nghiệp đại học, Ngọc Diện về công tác tại Ban Nông nghiệp TP Cần Thơ (cũ), với nhiệm vụ coi sóc kỹ thuật tại Trại cá giống, trực tiếp sản xuất giống thủy sản. Về công tác tại Chi cục Thủy sản Cần Thơ từ năm 1995 đến nay, chị đã trải qua nhiều vị trí công tác: từ chuyên viên rồi trở thành lãnh đạo Phòng Nghiệp vụ và giữ vai trò Phó Chi cục trưởng phụ trách công tác NCKH từ năm 2007 đến nay. Ở vị trí nào, chị cũng luôn trăn trở làm sao để nông dân nuôi thủy sản có lãi, làm sao để ngành thủy sản Cần Thơ phát triển bền vững. Đó chính là động lực thôi thúc chị thực hiện các đề tài NCKH. Một trong những nghiên cứu của chị Diện được nhiều nông dân ứng dụng mang lại hiệu quả kinh tế cao là đề tài “Hướng dẫn quy trình nuôi cá tra áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, hạn chế sử dụng hóa chất, kháng sinh, không gây ô nhiễm môi trường, tạo sản phẩm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm”. Đề tài được Hội đồng Khoa học TP Cần Thơ đánh giá cao, được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng “Lao động Sáng tạo”. Nói về đề tài NCKH này, chị Diện cho biết: “Năm 2007, nông dân TP Cần Thơ đầu tư phát triển mạnh nghề nuôi cá tra. Do thiếu kiến thức, kỹ thuật nên cá thường bị bệnh, nông dân phải tốn nhiều chi phí mua thuốc kháng sinh để phòng và trị bệnh cho cá. Việc dùng nhiều thuốc còn dẫn đến nguy cơ cá bị nhiễm dư lượng kháng sinh, giá bán không cao”. Sau 6 tháng trời lặn lội đến các ao nuôi cá của nông dân, lấy mẫu nước, mẫu cá về phân tích, tìm tòi các tài liệu và miệt mài nghiên cứu, tháng 12-2007, chị Diện đã đưa ra kết luận: Nguồn nước từ sông, rạch bơm trực tiếp vào ao nuôi có rất nhiều sinh vật có hại. Đây là nguyên nhân làm cho cá của nông dân nuôi thường hay bị bệnh. Chị đưa ra sáng kiến: Mỗi hộ nuôi cần xây dựng một hệ thống cấp nước để xử lý nước trước khi đưa vào ao nuôi. Hệ thống cấp nước là một cái mương rộng từ 1-1,5 mét, sâu 1 mét chạy dọc bờ ao; nước từ hệ thống được lọc qua bao chứa muối và vôi bột để loại bỏ một số sinh vật có hại và khí độc rồi mới cấp vào ao nuôi. Sau đó, dùng phẩm sinh học aquacare thả vào nước để bổ sung các vi sinh vật có lợi. Cách làm này giúp cá khỏe mạnh, người nuôi không phải sử dụng thuốc kháng sinh...

“Có được sáng kiến đã khó nhưng thuyết phục nông dân ứng dụng lại càng khó hơn” - Chị Diện cười bộc bạch. Đầu năm 2008, khi nghe chị phổ biến kỹ thuật này, nhiều nông dân chưa dám ứng dụng bởi vốn đầu tư nuôi cá rất lớn, họ không dám mạo hiểm. Sau nhiều lần tới lui kiên trì thuyết phục, với những chứng cứ khoa học tin cậy, một số hộ đồng ý làm theo. Chị Nguyễn Thị Minh, ở phường Thới Long (quận Ô Môn), nhớ lại: “Gia đình tôi có 3 ha ao nuôi cá tra. Khi chị Diện vận động xây dựng hệ thống xử lý nước, ban đầu tôi không dám ứng dụng vì nếu thất bại thì mất tiền tỉ. Nhưng khi nghe chị Diện phân tích các chất độc trong nguồn nước, chúng tôi thấy có lý nên quyết định làm thử. Mỗi tuần chị Diện đều tới đây 1-2 lần để kiểm tra nguồn nước, sự phát triển của cá và hướng dẫn cách chăm sóc..., nên chúng tôi cũng yên tâm. Nhờ sáng kiến của chị Diện, từ năm 2008 đến nay chúng tôi đã tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thu lợi nhuận cao hơn”. Hiện nay, sáng kiến của chị Diện được ứng dụng rộng rãi ở cả các tỉnh lân cận. Theo tính toán của nhiều nông dân, làm theo kỹ thuật của chị Diện, mỗi ha ao nuôi tiết kiệm được hơn 74 triệu đồng/vụ, chất lượng cá cao hơn, được các doanh nghiệp ưa chuộng hơn và nguồn nước thải ra môi trường bảo đảm hơn.

Gần gũi và trăn trở cùng nông dân, chị Diện tiếp tục có nhiều nghiên cứu mới giúp nông dân nuôi cá đạt lợi nhuận cao. Giữa năm 2008, chị tiếp tục thực hiện đề tài “Xây dựng mô hình nuôi cá theo tiêu chuẩn SQF1000, áp dụng kết quả dự án khoa học nâng cao khả năng cạnh tranh trong phát triển xuất khẩu thủy sản bằng thực hiện hệ thống tiêu chuẩn chất lượng quốc tế HACCP và SQF1000-2000CM”. Sau 6 tháng nghiên cứu, thử nghiệm, chị Diện đề xuất sáng kiến “Giảm mật độ nuôi cá từ 50 con/m3 nước giảm xuống 30 con/m3 nước để giảm hệ số thức ăn, giảm chi phí, tăng lợi nhuận”. Sáng kiến này giúp người nuôi tăng lợi nhuận hơn 30 triệu đồng/ha. Với sự tận tình hướng dẫn của chị, đến nay, ở TP Cần Thơ và các tỉnh Hậu Giang, Vĩnh Long có nhiều hộ ứng dụng kỹ thuật này với tổng diện tích hơn 145 ha. Sáng kiến này của chị Diện được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng “Lao động Sáng tạo” cuối năm 2009.

Để hoàn thành những công trình nghiên cứu có giá trị, phục vụ sát nhu cầu của nông dân, chị phải cố gắng vượt qua nhiều khó khăn, phải cật lực chạy đua với thời gian để làm việc. Hàng ngày, vừa xong công việc ở cơ quan, chị vội đến các hộ nuôi cá để lấy mẫu nước, mẫu cá về làm thí nghiệm, phân tích, tìm đọc các tài liệu... Do phòng thí nghiệm của Chi cục không đủ thiết bị, dụng cụ làm thí nghiệm, chị phải nhờ đến sự hỗ trợ của Khoa Nuôi trồng Thủy sản. Phần lớn tài liệu nghiên cứu trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản viết bằng tiếng Anh, trong khi khả năng của chị có hạn, những khi mày mò dịch không được, chị nhờ đến các sinh viên... Chị cười hóm hỉnh: “Nhờ sinh viên dịch hoài cũng thấy... mắc cỡ. Vậy là đầu năm 2008, tôi quyết định học ngoại ngữ cho đàng hoàng. Hiện nay, tôi là sinh viên năm cuối của Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Cần Thơ”.

Với niềm đam mê nghiên cứu khoa học, sự kiên trì, không lùi bước trước khó khăn, trong 10 năm qua, chị Diện đã thực hiện thành công 7 đề tài NCKH, góp phần đáng kể nâng cao chất lượng hàng hóa và thu nhập cho người nuôi, đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển của ngành thủy sản thành phố và các tỉnh lân cận. Bên cạnh đó, với vai trò là Phó Chi cục trưởng phụ trách công tác nghiên cứu khoa học của Chi cục, từ năm 2007 đến nay, chị Diện đã tổ chức cho cán bộ trong Chi cục thực hiện được 8 đề tài NCKH trên lĩnh vực nuôi trồng thủy sản. Anh Nguyễn Tấn Nhơn, cán bộ Chi cục Thủy sản Cần Thơ, cho biết: “Hàng năm, chị Diện đều động viên, nhắc nhở chúng tôi đăng ký thực hiện các đề tài NCKH. Không chỉ tận tình góp ý, chỉnh sửa đề cương, hướng dẫn chúng tôi thực hiện đề tài, chị Diện luôn hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi đi thực tế, liên hệ với các viện, trường để chúng tôi có điều kiện nghiên cứu, thí nghiệm...”. Nhắc đến nữ cấp phó giàu tâm huyết, ông Trần Thanh Hải, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Cần Thơ, cũng tấm tắc: “Chị Diện là một cán bộ rất tận tụy với công việc, yêu ngành, giỏi chuyên môn, xông xáo trong công tác NCKH. Những đóng góp của chị đã góp phần giúp Chi cục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao”.

Không chỉ “giỏi việc nước”, chị Ngọc Diện còn rất “đảm việc nhà”. Nhiều năm qua, do chồng chị bận việc kinh doanh nên ngoài công việc chuyên môn, NCKH, chị phải sắp xếp thời gian thật hợp lý có thể chu toàn việc nhà, chăm lo cho hai con ăn học và tranh thủ học đại học ngoại ngữ. Mười năm liền, chị được bình chọn đạt danh hiệu “Giỏi việc nước - Đảm việc nhà” cấp thành phố. Giữa bao công việc bộn bề cuối năm, nhưng chị vẫn cười tươi tắn cho biết: “Hiện nay, bên cạnh tiếp tục giúp nông dân ứng dụng hiệu quả các đề tài đã triển khai, tôi luôn trăn trở làm sao bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản, bảo tồn tính đa dạng sinh học và tái tạo các giống loài thủy sản quý có nguy cơ giảm sút sản lượng... Vì vậy, tôi đang tập trung hoàn thành đề tài “Đánh giá và đề ra biện pháp quản lý, phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản Cần Thơ”, để trình Hội đồng Khoa học thành phố vào đầu năm 2011".