Nâng cao chất lượng lúa giống
Trong 30 năm trở lại đây, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã cho ra đời nhiều giống lúa cao sản ngắn ngày có phẩm chất tốt, năng suất cao, đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu. Theo kết quả điều tra bước đầu, tại 13 tỉnh ĐBSCL có trên 60 công ty đang tổ chức sản xuất, kinh doanh các giống lúa OM của Viện Lúa ĐBSCL, góp phần thương mại hóa khâu giống, đưa giống lúa đến tay nông dân. Tuy nhiên, công tác thực thi bản quyền giống theo quy định còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho công tác thu thập số liệu sử dụng giống xác nhận cũng như giám sát chất lượng giống để kịp thời cải tiến, phục tráng khi giống bị thoái hóa
Tạo ra giống lúa chất lượng cao vừa là mục tiêu vừa là một biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất và phẩm chất hạt gạo trong sản xuất lương thực, phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Theo kết quả khảo sát năm 2014, có trên 40 giống lúa mang tên OM của Viện Lúa ĐBSCL đang được sử dụng tại các tỉnh ĐBSCL và diện tích gieo sạ giống OM chiếm khoảng 77% tùy theo từng vụ. Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch, Phó Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, cho biết: Về hoạt động bảo hộ giống, cho đến nay, Viện Lúa đã có 18 giống lúa được bảo hộ và có bản quyền tác giả. Riêng trong năm 2014, Viện đã hoàn thiện hồ sơ và được chấp nhận đơn xem xét bảo hộ cho 4 giống lúa, bao gồm 2 giống lúa OM 10373 và OM 261 cùng 2 giống nếp OM 366 và OM 368. Viện Lúa ĐBSCL cũng đã chuyển giao quyền khai thác thương mại độc quyền 7 giống lúa cho 3 đơn vị kinh doanh giống là Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang khai thác các giống OM 2514, OM 2517, OM 5451, OMCS 2000; Công ty cổ phần Giống cây trồng Miền Nam khai thác giống OM 5953 và OM 8017; Công ty cổ phần giống cây trồng Trung ương khai thác giống OM 6976. Bên cạnh chuyển nhượng bản quyền, Viện Lúa cùng đã khai thác tác quyền các giống lúa OM thông qua ký kết hợp đồng tác quyền với 9 đơn vị, công ty, trong đó Công ty cổ phần Bảo vệ Thực vật An Giang là đơn vị tiên phong trong việc ký hợp đồng trả tác quyền khai thác các giống OM. Các công ty khác cũng đã ký hợp đồng trả tác quyền Công ty Giống cây trồng Miền Nam, Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, Trung tâm giống Nông nghiệp tỉnh Hậu Giang, Trung tâm giống nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng, Cơ sở sản xuất và kinh doanh giống cây trồng Hưng Phát.
 |
|
Diện tích gieo sạ các giống OM tại ĐBSCL chiếm từ 65-70% tùy theo từng vụ. Trong ảnh: Tham quan khu vực sản xuất giống của Viện Lúa ĐBSCL. |
Tuy việc thực thi bản quyền giống đã bước đầu được triển khai và chứng minh được những mặt tích cực rõ rệt, tạo được động lực và nâng cao trách nhiệm của cả người nghiên cứu tạo ra giống và cả người khai thác sử dụng, việc thực thi bản quyền hiện nay còn nhiều bất cập. Theo kết quả điều tra bước đầu tại 13 tỉnh ĐBSCL cho thấy, hiện có 61 công ty đang tổ chức sản xuất, kinh doanh các giống lúa OM. Các công ty đều cung ứng giống thông qua hệ thống đại lý với khoảng hơn 240 đại lý khác nhau. Song chỉ có 6 công ty trong số tiến hành ký hợp đồng thực hiện tác quyền, còn 55 công ty khác chưa thực hiện và chỉ một số ít trong số công ty ký hợp đồng tiến hành thanh toán tiền bản quyền như đã ký kết. Điều này không chỉ tạo sự bất bình đẳng trong sản xuất và kinh doanh giống mà còn gây khó khăn cho công tác theo dõi, giám sát chất lượng giống. Nhiều giống lúa mang tên OM nhưng đã bị các đơn vị sản xuất và kinh doanh giống thêm tên hoặc đặt tên khác, nhiều cơ sở sản xuất giống OM nhưng không rõ nguồn gốc của giống siêu nguyên chủng, nguyên chủng đầu vào....
Từ những bất cập nêu trên, thiết nghĩ các cơ quan quản lý cần coi việc giám sát việc thực thi bản quyền là một khâu bắt buộc quan trọng góp phần để kiểm soát chất lượng giống. Do đó cần tiến hành song song việc thực thi bản quyền trong quá trình thanh, kiểm tra chất lượng giống cây trồng, tạo điều kiện để các cơ quan tác giả và cơ quan kinh doanh giống phối hợp chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất, thương mại giống cây trồng, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giống phục vụ nhu cầu sản xuất của nông dân.
Bài, ảnh: MINH HUYỀN