Mỏ “vàng trắng” trên biển Gò Công
Biển Gò Công với hệ sinh thái rừng ngập mặn là môi trường lý tưởng để loài nhuyễn thể hai vỏ sinh sôi, phát triển mạnh. Trong tình trạng khan hiếm nghêu, sò giống trong khu vực ĐBSCL hiện nay, khu vực có sò, nghêu sinh sản ở vùng biển Gò Công đã được ví von là “mỏ vàng” của địa phương trong việc phát triển tiềm năng nuôi trồng hải sản.
Tôi đến Hợp tác xã (HTX) thủy sản Phú Tân (xã Phú Tân, huyện Tân Phú Đông) đúng vào lúc HTX đang đi khảo sát diện tích bãi bồi đang quản lý để xác định tình hình sò huyết giống sinh sản. Anh Trần Ngọc Chí (Hai Chí), Giám đốc HTX, rủ tôi cùng đi tại khu vực Doi Nam, nơi có mật độ sò huyết giống phát triển mạnh. Hiện HTX đang quản lý 500 ha đất bãi bồi ở khu vực cồn Ngang (huyện Tân Phú Đông) với 1.050 xã viên là người dân ở địa phương. Theo các cụ lớn tuổi, cồn Ngang ngày xưa còn có tên là cồn Gầm vì khi mùa chướng về, người dân ở các xã Tân Thành, Phú Tân... sẽ nghe tiếng sóng vỗ vào cồn lúc mới hình thành nghe như tiếng gầm rõ mồn một. Các cồn Ngang, cồn Ông Mão, cồn Ông Liễu là các bãi bồi dọc theo bờ biển được tạo thành bởi dòng nước từ các cửa sông lớn, như: cửa Đại, cửa Tiểu và Soài Rạp đổ ra biển Đông theo chế độ bán nhật triều là môi trường lý tưởng, thuận lợi để con nghêu, sò huyết quần cư phát triển.
 |
|
Ban Chủ nhiệm HTX Thủy sản Phú Tân phân tích tỷ lệ sò giống. |
Khi vào khu vực xác định có sò huyết giống, anh lái ghe liền hạ cào để các thành viên lấy mẫu kiểm tra. Anh Hai Chí lấy một nhúm cát bùn vừa được cào lên bỏ vào dĩa, rồi dùng ngón tay trải đều ra rồi quan sát bằng mắt thường. Như đọc được vẻ thắc mắc của tôi, anh Tư Hùng (60 tuổi), thành viên của đoàn khảo sát, nói chắc nịch: “Cuộc sống của tụi tui gắn liền với biển Gò Công, đặc biệt từ khi cồn Ngang này chỉ còn là một bãi cát cho đến giờ nên chuyện sinh đẻ của con sò, nghêu, hến ở đây là rành lắm! Những hạt nhỏ xíu như đầu kim mà có màu đỏ là con sò huyết con, còn màu trắng là nghêu con hoặc hến con Qua vài lần kiểm tra, tôi thấy các anh rất hồ hởi vì bên cạnh lượng sò huyết con đang lớn dần còn có một lượng trứng sò huyết đang chuẩn bị nở”. Theo khảo sát và đánh giá của ngành chức năng, nguồn giống tự nhiên sinh sản tại khu vực bãi bồi ở biển Gò Công chủ yếu là nghêu cám và sò giống, mật độ trung bình 15-20 con/dm2 (có nơi 100-150 con/dm2). Mùa đẻ của sò, nghêu là quanh năm, tập trung vào tháng 5, 6 Âm lịch, chiếm đến 60% cá thể chín muồi. Mùa đẻ phụ vào tháng 11-12. Hai khu vực tập trung nghêu, sò huyết sinh sản là khu vực cồn ông Mão, ông Liễu (huyện Gò Công Đông) và cồn Ngang (huyện Tân Phú Đông).
Sau khi được chủ trương chấp nhận cho khai thác của ngành chức năng cũng như sự thống nhất của các xã viên, Ban Chủ nhiệm HTX đã tiến hành khai thác sò giống và bán đấu giá công khai. Theo số liệu thống kê, số lượng sò huyết giống được HTX thủy sản Phú Tân khai thác trong đợt 1 của những tháng đầu năm đến nay là hơn 3,2 tấn với giá từ 1,3 -1,7 triệu đồng/kg. Hiện nay, qua chuyến khảo sát vào cuối tháng, Ban chủ nhiệm sẽ bàn bạc và quyết định xem có nên tiếp tục khai thác sò giống hay không. Và khai thác theo hướng HTX trực tiếp cào rồi bán đấu giá như trước đây hoặc “bán bãi” cho thương lái vào trực tiếp cào (theo ý kiến của một số ít xã viên). Anh Hai Chí, Giám đốc HTX cũng cho biết quan điểm của Ban chủ nhiệm cũng như hầu hết xã viên là HTX trực tiếp khai thác rồi bán đấu giá công khai chứ không “bán bãi”. Vì khi khai thác theo kiểu “bán bãi” (ra số tiền cụ thể cho một diện tích và quy định thời gian cào cụ thể) sẽ dẫn đến nguy cơ bị “bể sân” thương lái có thể lợi dụng việc thỏa thuận này sẽ ào ạt kéo theo nhiều phương tiện vào khai thác, thậm chí có thể lấn sang những khu vực lân cận. Ngoài bất cập trong việc khó quản lý khi thương lái cho phương tiện vào khai thác còn có thể dẫn đến hiện tượng cào bừa bãi như thế sẽ làm sò, nghêu giống sẽ chết nhiều đồng thời cũng trôi dạt đi nơi khác. Riêng lượng nghêu giống cũng có nhưng số lượng ít nên có thể không khai thác mà để thu hoạch bán nghêu thịt.
Nguồn sò huyết, nghêu giống sinh sản tại các cồn bãi trên biển Gò Công là một đặc ân mà thiên nhiên ban tặng cho địa phương và được ví von như “vàng trắng”. Theo các thương lái mua sò giống, sò huyết Gò Công được đánh giá là giống tốt vì tỷ lệ sống cao (80%) cũng như sò thịt nổi tiếng về chất lượng thịt, hình dáng đẹp Song để có lượng sò giống cũng như sò thịt dồi dào, cái khó là làm sao có được môi trường sinh thái trong lành để chúng quần cư sinh sản. Điều này đòi hỏi ngành thủy sản cũng như chính quyền địa phương cần có nhiều giải pháp trong công tác quản lý, bảo tồn nguồn lợi thủy sản địa phương được bền vững; đồng thời hỗ trợ người dân vùng biển cùng phát huy sức mạnh của quan hệ sản xuất tập thể, khai thác ngày càng tốt hơn nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá này. Ông Đoàn Văn Thơ, Chủ tịch UBND huyện Tân Phú Đông, cho biết: UBND huyện đã chỉ đạo các ban ngành đoàn thể liên quan phối hợp với Ban Chủ nhiệm HTX thủy sản Phú Tân tăng cường biện pháp tuyên truyền cho bà con xã viên về ý thức bảo vệ và khai thác nguồn lợi trên khu vực bãi bồi mà HTX thuê của huyện; đồng thời tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát nhằm giữ gìn trật tự trên vùng bãi bồi và khai thác hiệu quả sò giống, hạn chế thất thoát.
Bài, ảnh: Nguyễn Phùng Long