Làm thế nào để phát huy các Di tích lịch sử- văn hóa ở quận Bình Thủy?
Quận Bình Thủy là một trong những quận trung tâm của TP Cần Thơ, là một trong những địa phương có nhiều di tích lịch sử nhất của thành phố. Toàn thành phố có 10 Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia thì có đến 7 Di tích ở quận Bình Thủy. Vấn đề bảo tồn, phát huy các di tích đang có nhiều chuyện phải bàn.
* Niềm tự hào của địa phương
Di tích được nhiều người biết đến nhất là đình Bình Thủy có tuổi thọ trên 100 năm, tọa lạc tại phường Bình Thủy. Tại đây, hằng năm có hai lễ hội lớn: Kỳ yên Thượng điền vào rằm tháng 4 âm lịch và Kỳ yên Hạ điền vào rằm tháng Chạp âm lịch, với các nghi lễ bái tế thần và các trò chơi dân gian độc đáo... Ngôi đình cổ này với kiến trúc độc đáo mang đậm chất nghệ thuật, dấu ấn văn hóa truyền thống dân tộc, đã được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia vào năm 1989.
Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia kế tiếp là Nhà thờ họ Dương (còn gọi là nhà cổ Vườn Lan) ở số 26/1 đường Bùi Hữu Nghĩa được công nhận năm 2009. Nhà được xây dựng từ năm 1870- là căn nhà xưa nhất trong hơn 30 căn nhà cổ của phường Bình Thủy. Hơn trăm năm qua, nhà vẫn được giữ nguyên hiện trạng với kiến trúc kiểu Pháp: có 5 gian, nền cao hơn mặt sân 1 m, có 4 bậc thang hình cánh cung. Toàn bộ gạch bông, hoa văn, phù điêu, hàng rào đều đem từ Pháp sang. Trong nhà còn lưu giữ nhiều món đồ cổ quý giá... Đây là một địa điểm được nhiều khách du lịch trong và ngoài nước ghé thăm, nhiều đoàn làm phim từng lấy nơi này làm bối cảnh.
 |
|
Đình Bình Thủy - Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. |
Ngoài 3 di tích trên, còn có những di tích gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Cần Thơ như: Cơ quan Đặc ủy An Nam Cộng sản Đảng ở số 34/7 Bùi Hữu Nghĩa, phường Bình Thủy (từ chợ Bình Thủy đi vào khoảng 50 m) được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia năm 1991. Đây là nơi đồng chí Châu Văn Liêm đã chủ trì cuộc họp thành lập tổ chức An Nam Cộng sản Đảng Hậu Giang và bầu Ban Chấp hành để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng và xây dựng các tổ chức Đảng trong toàn miền Hậu Giang năm 1929.
Long Quang Cổ Tự là Di tích nghệ thuật quốc gia, Hội Linh Cổ Tự và Nam Nhã Đường là Di tích lịch sử quốc gia. Ba ngôi chùa này không những mang những nét tinh hoa của dân tộc trong kiến trúc truyền thống mà còn là cơ sở cách mạng thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ. Trong những năm chống Pháp, hưởng ứng chủ trương “Tiêu thổ kháng chiến”, các tăng ni, phật tử đã tự tiêu hủy Trung Đường không để Pháp chiếm đóng hoặc dỡ chùa lấy gỗ để làm vật cản đánh Pháp... Sau đó, các hòa thượng và nhân dân đã góp công, góp của xây dựng, trùng tu lại chùa.
Vườn Mận ở phường Long Tuyền là căn cứ của Ban Chỉ huy cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 ở Cần Thơ. Đây cũng là căn cứ hoạt động của đội Biệt động TP Cần Thơ cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Trong Vườn Mận, có nhiều hầm chiến đấu, hệ thống giao thông hào bảo vệ căn cứ và nhiều hầm bí mật cá nhân... Năm 2004, UBND TP Cần Thơ đã có Quyết định xếp hạng Khu Căn cứ Vườn Mận là Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố.
Các di tích ở quận Bình Thủy không chỉ bó hẹp trong phạm vi các giá trị lịch sử, chứng tích về văn hóa, truyền thống và quá trình đấu tranh cách mạng giành độc lập của địa phương Bình Thủy mà còn là niềm tự hào của TP Cần Thơ. Việc bảo tồn và phát huy các di tích văn hóa lịch sử nơi đây được chính quyền và nhân dân quan tâm rất lớn nhằm giữ gìn những bản sắc văn hóa, những giá trị thiêng liêng của đất nước, giáo dục các thế hệ tiếp theo về truyền thống dân tộc.
* Những nỗ lực bảo tồn di tích lịch sử
Thời gian qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quận Bình Thủy và TP Cần Thơ đã có nhiều nỗ lực bảo vệ, trùng tu, nâng cấp các di tích lịch sử. Hiện nay, khu mộ của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa đang được xây dựng mở rộng khuôn viên đến 1 ha, tổng số vốn đầu tư lên đến 58 tỉ đồng. Đình Bình Thủy vừa được khởi công nâng cấp giai đoạn 1, xây dựng thêm nhiều công trình phụ như bến đình, cổng tam quan... với tổng kinh phí trên 11,5 tỉ đồng. Chùa Nam Nhã đã được nâng cấp xong với kinh phí gần 1,6 tỉ đồng... Năm 2010, quận Bình Thủy được hỗ trợ 800 triệu đồng từ chương trình mục tiêu quốc gia để trùng tu, nâng cấp chánh điện của Long Quang cổ tự và 4 miếu thờ: Ông Hổ, Thần Nông, Đông Lang, Tây Lang của đình Bình Thủy.
Các lễ hội truyền thống của đình Bình Thủy, lễ giỗ của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa cùng các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng tâm linh ở các di tích được tổ chức trang trọng hằng năm, với sự đóng góp tích cực của nhân dân, các mạnh thường quân... đã tạo được tiếng vang đáng kể.
Thế nhưng, sự quan tâm đầu tư để bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử là một chuyện, làm sao để các di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia, cấp thành phố phát huy đúng vai trò mục tiêu: vừa là nơi giáo dục về truyền thống, vừa quảng bá phát triển du lịch, góp phần phát triển kinh tế xã hội ở địa phương thì là một chuyện khác!
* Cần sự hợp lực từ nhiều phía
Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc là một khái niệm quen thuộc nhưng đi vào thực tế không hề đơn giản. Bảo tồn, phát huy di tích không có chỉ là xem di tích như một món đồ cổ cần giữ gìn để “ngắm nghía” mà giá trị văn hóa lịch sử của di tích phải được phát huy. Bảo tồn, trùng tu, nâng cấp một di tích chỉ là bước khởi đầu, bước tiếp theo cần phải quảng bá, tuyên truyền, giáo dục cho nhân dân, đặc biệt là lớp trẻ về giá trị, ý nghĩa của di tích. Các di tích còn có thể gắn với việc phát triển kinh tế xã hội thông qua việc thu hút khách du lịch, tạo thêm nguồn thu cho địa phương, đồng thời giới thiệu với du khách được nét đặc sắc của vùng đất và con người nơi đây.
 |
|
Dâng hương tưởng niệm Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa tại lễ giỗ lần thứ 138. |
Thế nhưng, vì sao thời gian qua các di tích chưa phát huy được những lợi thế vốn có?
Có thể thấy nguyên nhân đầu tiên chính là việc quảng bá, giới thiệu các di tích văn hóa lịch sử, các lễ hội, những nét đặc sắc của vùng đất “địa linh- nhân kiệt” chưa được làm đúng mức. Tất cả các hoạt động gắn với di tích chỉ bó hẹp trong phạm vi địa phương, người ở các nơi khác ít biết. Các đình chùa chỉ đông khách hành hương trong mỗi dịp rằm, Tết; quần thể nhà cổ trong đó có nhà thờ họ Dương cũng chỉ lác đác khách tham quan; Bia tưởng niệm Đặc ủy An Nam Cộng sản Đảng và căn cứ Vườn Mận chỉ được thăm viếng trong những ngày lễ lớn như 30-4, 27-7, 2-9... Đáng nói là hai lễ hội Kỳ yên của đình Bình Thủy và lễ giỗ của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa chỉ mới thu hút nhân dân trên địa bàn quận và một số ít khách mời của quận Ninh Kiều, chưa thu hút được khách từ các quận, huyện khác tham gia, còn các tỉnh, thành khác thì lại càng hiếm hoi. Một số công ty du lịch thì chỉ chọn một vài địa điểm nổi bật của Bình Thủy làm điểm đến trong các tour du lịch. Đến nay, chưa có một tour du lịch nào đưa du khách tham quan trọn vẹn các di tích, các điểm nổi bật của quận Bình Thủy. Thật ra, từ năm 2008 Phòng Văn hóa Thông tin quận Bình Thủy tiến hành in ấn tờ bướm màu giới thiệu chi tiết 8 di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia và cấp thành phố trên địa bàn quận nhưng ít có cơ hội để tuyên tuyền, quảng bá rộng rãi...
Cốt lõi của vấn đề chính là cách làm. Có thể thấy rằng: cơ hội để Bình Thủy được quảng bá, tuyên truyền hiệu quả là thông qua các lễ hội. Tuy nhiên, suốt quá trình đã qua, hai lễ hội Kỳ yên của đình Bình Thủy và lễ giỗ của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa là những lễ hội có tầm ảnh hưởng lớn nhưng chỉ được giao cho UBND các phường nơi có di tích tổ chức, quận đóng vai trò chỉ đạo. Tuy các địa phương có nhiều nỗ lực nhưng do hạn chế về tầm cỡ, về kinh phí nên lễ hội chỉ giới hạn trong nội bộ địa phương với một vài đơn vị khách mời.
Có dịp dự lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các của thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang, mới thấy nơi đây có cách làm rất hay. Tuy là lễ hội của một thị xã nhưng được tổ chức với qui mô cấp tỉnh, mời các tỉnh bạn về dự. Phần nghi thức lễ hội diễn ra ngắn gọn, chủ yếu là Ban tổ chức muốn thông qua lễ hội để giới thiệu với khách mời về những điểm tham quan, di tích, danh lam thắng cảnh trên địa bàn bằng cách tổ chức đi tham quan thực tế. Đây là một hình thức quảng bá, giới thiệu du lịch hiệu quả mà các địa phương khác có thể học hỏi.
Ông Lê Hoàng Nam, Bí thư Quận ủy quận Bình Thủy, kiến nghị: “Thời gian qua, qui mô tổ chức lễ hội của Bình Thủy chỉ mới dừng lại ở cấp phường dưới sự chỉ đạo của quận. Nếu có sự trợ lực từ thành phố, quận Bình Thủy sẽ dễ dàng phát huy được vai trò cũng như có kế hoạch để phát huy, khai thác các giá trị của các di tích văn hóa lịch sử một cách xứng tầm và hiệu quả hơn. Quận Bình Thủy rất mong UBND thành phố chủ trương mở rộng qui mô tổ chức những lễ hội, trước mắt là lễ hội Kỳ yên của đình Bình Thủy và lễ giỗ của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa sẽ được nâng tầm với qui mô cấp thành phố. Kinh phí tổ chức các lễ hội sẽ được đảm bảo bằng ngân sách của thành phố và nguồn vận động xã hội hóa. Được như vậy sẽ tôn vinh giá trị các di tích nơi đây, góp phần phát triển tiềm năng du lịch của quận Bình Thủy nói riêng và TP Cần Thơ nói chung”.
Để phát huy hiệu quả giá trị của các di tích văn hóa lịch sử trên địa bàn quận Bình Thủy cần sự hợp lực từ nhiều phía. Không chỉ nỗ lực của chính quyền và nhân dân địa phương mà rất cần sự quan tâm, đầu tư của Nhà nước, của thành phố để nâng tầm và qui mô tổ chức lễ hội; sự cộng tác tích cực của các công ty du lịch trong việc thiết kế tour... Muốn được vậy, trước hết cần có sự quan tâm, đánh giá đúng mức tầm quan trọng của các di tích, có chủ trương chiến lược nhất quán.
Bài, ảnh: LỆ THU