Trong kỷ nguyên số, khi thông tin trở thành một nguồn lực chiến lược, tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội, ổn định chính trị và sức mạnh quốc gia thì báo chí không chỉ làm nhiệm vụ thông tin mà phải tăng cường chức năng định hướng nhận thức, dẫn dắt dư luận, củng cố đồng thuận xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Chính vì vậy, chủ trương của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về việc chuyển Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) từ cơ quan thuộc Chính phủ sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng là một quyết sách lớn, thể hiện bước đổi mới tư duy và phương thức lãnh đạo công tác tư tưởng, chính trị và truyền thông của Đảng trong giai đoạn cách mạng mới.
Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu: “Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”; “Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số”. Với chủ trương này, Đảng không chỉ tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện, thống nhất đối với các cơ quan báo chí chủ lực mà còn hướng đến kiến tạo một hệ sinh thái báo chí - truyền thông quốc gia. Hệ sinh thái đó phải vừa bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời vừa mở rộng khả năng tiếp cận công chúng qua mọi nền tảng mà họ đang sử dụng. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy “mỗi cơ quan báo chí hoạt động theo thế mạnh riêng” sang tư duy “liên kết các cơ quan báo chí chủ lực trong một chỉnh thể truyền thông chiến lược của quốc gia”. Trong bối cảnh công chúng ngày càng phân tán trên nhiều nền tảng, từ báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử đến mạng xã hội, video ngắn, podcast và ứng dụng di động, chỉ một hệ sinh thái báo chí - truyền thông được tổ chức đồng bộ mới có thể giúp các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia không chỉ giữ được vị thế mà còn làm mới và gia tăng ảnh hưởng của mình trong thời đại số.
Trong thời đại số, thách thức lớn nhất với báo chí cách mạng không chỉ là tốc độ đưa tin mà là khả năng giữ vai trò trung tâm trong đời sống thông tin. Mạng xã hội nhanh hơn, đa dạng hơn, lan truyền rộng hơn, nhưng mạng xã hội không thể thay thế báo chí cách mạng ở những giá trị cốt lõi: độ tin cậy chính trị, tính xác thực được kiểm chứng, trách nhiệm xã hội, chiều sâu phân tích, khả năng kết nối nhận thức với hành động… Do vậy, việc hình thành hệ sinh thái báo chí - truyền thông quốc gia sẽ giúp tiếng nói của các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia được cộng hưởng, tương hỗ, bổ sung lẫn nhau. Khi VOV, VTV, TTXVN cùng đặt trong sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sức mạnh truyền thông quốc gia sẽ được nâng lên một tầm vóc mới.
Trước khi có chủ trương chuyển VOV, VTV, TTXVN sang trực thuộc Trung ương Đảng, cùng với chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, các cơ quan báo và phát thanh - truyền hình các tỉnh, thành phố cũng đã trở thành cơ quan trực thuộc tỉnh ủy, thành ủy. Nếu các cơ quan báo chí báo chí chủ lực Trung ương giữ vai trò định hướng chiến lược, dẫn dắt các vấn đề tầm quốc gia thì các cơ quan báo chí địa phương là lực lượng bám sát thực tiễn, gần dân, hiểu dân, phản ánh nhanh nhất hơi thở cuộc sống ở cơ sở. Sự kết nối chặt chẽ hai cấp độ báo chí này sẽ tạo ra một hệ thống báo chí - truyền thông thống nhất từ Trung ương đến địa phương, giúp khắc phục tình trạng phân tán thông tin, giảm độ trễ trong truyền thông chính sách, nâng cao năng lực phản ứng của cả hệ thống báo chí - truyền thông quốc gia trước những vấn đề nóng, phức tạp, nhạy cảm.
Từ đây, vấn đề đặt ra là phải phát huy tối đa những lợi thế riêng của từng loại hình báo chí, từng cấp độ báo chí, những lợi thế mà nền tảng số và mạng xã hội rất khó thay thế. Với các cơ quan báo chí chủ lực ở Trung ương, lợi thế lớn nhất là tầm vóc quốc gia, độ tin cậy chính trị, khả năng tiếp cận nguồn tin chính thống cấp cao, năng lực tổ chức thông tin lớn, khả năng xử lý các vấn đề chiến lược và dẫn dắt những cuộc thảo luận quan trọng của xã hội… Đây là những ưu thế mà không nền tảng số nào có thể tự thân tạo ra. Đối với cơ quan báo và phát thanh - truyền hình ở các tỉnh, thành phố, lợi thế riêng lại nằm ở tính gần gũi với cơ sở, khả năng hiện diện ngay tại hiện trường, sự am hiểu thực tiễn địa phương, mạng lưới cộng tác viên, nguồn tin và quan hệ xã hội sâu rộng trên địa bàn. Mạng xã hội có thể phản ánh rất nhanh một hiện tượng, nhưng không thể thay báo chí địa phương xác lập đâu là bản chất sự việc, đâu là trách nhiệm, đâu là giải pháp, đâu là hướng tháo gỡ. Chính lợi thế này làm nên giá trị đặc thù của báo chí địa phương trên mặt trận tư tưởng - văn hóa ở từng địa bàn.
Có thể nói, cùng với việc đưa báo chí địa phương về trực thuộc tỉnh ủy, thành ủy, chủ trương chuyển VOV, VTV, TTXVN về trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng là một bước đi vừa có ý nghĩa tổ chức vừa có ý nghĩa chiến lược. Đây là cách Đảng chủ động tái cấu trúc hệ thống báo chí để thích ứng với không gian truyền thông mới, hình thành một hệ sinh thái báo chí - truyền thông quốc gia thống nhất, hiện đại, giàu sức chiến đấu, có khả năng chinh phục công chúng trên mọi nền tảng. Đó cũng là điều kiện quan trọng để xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; để báo chí cách mạng Việt Nam giữ vững vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới.
NGUYỄN GIA
