Hình thành hệ sinh thái tài chính xanh cho nông nghiệp xanh, phát thải thấp

ĐBSCL đang chuyển đổi sang nông nghiệp xanh, phát thải thấp nhưng gặp rào cản lớn về nguồn lực tài chính. Để gỡ nút thắt, giải pháp cốt lõi là nâng cao tính minh bạch của doanh nghiệp, kết hợp các gói tài chính linh hoạt và sự đồng hành chặt chẽ từ chính quyền địa phương là nền tảng vững chắc đưa nông nghiệp ĐBSCL bứt phá theo hướng xanh, phát thải thấp.

Thu hoạch sầu riêng trồng theo tiêu chuẩn VietGAP tại phường Cái Răng, TP Cần Thơ.

Việc chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp đang thu hút sự quan tâm của người dân và cộng đồng doanh nghiệp trong vùng ĐBSCL. Tuy nhiên, để chuyển từ mục tiêu chiến lược sang năng lực thực thi thực tế, tài chính là mắt xích mang tính quyết định.

Ông Trầm Du, Tổng Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp gạo hữu cơ TD Sóc Trăng, xã An Ninh, TP Cần Thơ, cho biết: Giai đoạn chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang hữu cơ, giảm phát thải doanh nghiệp có thể lỗ nhẹ 1-5 năm đầu vì chi phí thử nghiệm. Ngoài ra, chi phí cho các chứng nhận như USDA Organic, EU Organic và các bộ tiêu chuẩn quốc tế tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong khi đó, tín chỉ carbon lúa giảm phát thải chưa có cơ chế thương mại hóa thành dòng tiền thực tế. Các ngân hàng hiện nay vẫn định giá chủ yếu theo tài sản bảo đảm mà chưa xem xét đến các yếu tố thương hiệu, hợp đồng bao tiêu và dữ liệu vùng trồng.

Ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI chi nhánh ĐBSCL, nhấn mạnh: “Trong bối cảnh hiện nay, các yêu cầu về ESG, dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn Net Zero trở thành xu thế tất yếu. Chúng ta đã có định hướng, chiến lược rõ ràng và vấn đề nan giải nằm ở khâu thực thi. Đó là làm sao để chuyển đổi những mục tiêu trở thành hiện thực và năng lực, nguồn lực ở đâu để thực hiện. Khi nói đến tài chính không phải là nhiều tiền mà tài chính phục vụ cho công cuộc chuyển đổi xanh phải phù hợp, tiết kiệm nhất và mang lại hiệu quả tốt nhất”.

Từ thực tế đó, các chuyên gia kinh tế cho rằng, yêu cầu xây dựng hệ sinh thái tài chính bền vững cho nông nghiệp phát thải thấp tại ĐBSCL là yêu cầu cấp thiết. Theo ông Lê Vũ Hoàng Lân, Chuyên gia kinh tế xanh và phát thải thấp, để khơi dòng tài chính xanh cho nông nghiệp phát thải thấp cần giải pháp 2 chiều: bên ngoài tạo điều kiện về vốn, tiêu chuẩn và thị trường; bên trong chuỗi phải cam kết về hợp đồng, tổ chức sản xuất và minh bạch dữ liệu.

Cụ thể, ngân hàng và tổ chức tài chính cần thiết kế khoản vay theo vòng đời dự án; hạ tầng tưới tiêu, kho lạnh và máy thu rơm cần kỳ hạn 5-7 năm; dùng hợp đồng đầu ra và vùng nguyên liệu có tổ chức làm cơ sở thẩm định, thay vì chỉ nhìn vào tài sản đất đai; hỗ trợ hợp tác xã tách bạch dòng tiền, chuẩn hóa ghi chép và từng bước xây dựng lịch sử tín dụng. Về phía cơ quan ban hành chính sách thống nhất cho từng ngành hàng phát thải thấp; hỗ trợ chi phí chuyển đổi ban đầu bằng tài trợ trực tiếp hoặc vốn ưu đãi không đòi hỏi tài sản bảo đảm lớn; hỗ trợ xây dựng thị trường đầu ra ổn định cho sản phẩm phát thải thấp. Ngoài ra, doanh nghiệp cần ký hợp đồng bao tiêu đa vụ, ghi rõ tiêu chuẩn canh tác, giá mua và mức thưởng khi đạt tiêu chuẩn xanh. Hợp tác xã tổ chức lịch canh tác đồng bộ trong nội bộ, phân công người phụ trách ghi chép số liệu từng vụ, minh bạch cách phân phối lợi ích khi sản phẩm bán được giá cao hơn.

Ông Trầm Du nhấn mạnh: Tài chính bền vững không chỉ là “cho vay xanh” mà là tài trợ cho một chuỗi sản xuất minh bạch, có dữ liệu tác động và đầu ra tiêu thụ ổn định. Có 3 cơ chế doanh nghiệp mong muốn để dòng vốn thực sự hỗ trợ nông nghiệp xanh. Đó là ngân hàng cho vay dựa vào phương án kinh doanh rõ ràng, minh bạch; hợp đồng bao tiêu đầu vào - đầu ra và dữ liệu chuỗi để tài trợ, giảm phụ thuộc tài sản bảo đảm. Cùng với đó, ngân hàng và cơ quan quản lý đẩy nhanh cơ chế xét duyệt, giảm lãi suất vay vốn cho hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia mô hình gạo hữu cơ, giảm phát thải. Ngoài ra, ngân hàng liên kết hệ thống siêu thị để doanh nghiệp được chiết khấu dòng tiền trước hạn thanh toán 45-60 ngày với lãi suất ưu đãi.

Bên cạnh những tổ chức tài chính tín dụng trong nước, ĐBSCL còn thu hút, mời gọi nhà đầu tư, tổ chức quốc tế có cùng chung mục tiêu hướng đến nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp. Bà Saha Oliveira, Bí thư thứ nhất (Phát triển) Đại sứ quán Canada tại Việt Nam, khẳng định: Canada luôn ủng hộ các mục tiêu của Việt Nam về tăng trưởng xanh, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp bền vững. Những ưu tiên này hoàn toàn phù hợp với các chương trình hỗ trợ phát triển quốc tế và Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Canada. Thông qua dự án “Greening Our Rice” do Oxfam Canada triển khai tại 3 tỉnh, trong đó có Cần Thơ, chúng tôi đang hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi ngành lúa gạo bền vững hơn và phát thải thấp hơn, bao gồm việc đóng góp vào Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Bài, ảnh: MỸ THANH