Đô thị TP Cần Thơ trước thách thức biến đổi khí hậu
Theo đánh giá chung của Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc, Việt Nam và nhất là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang và sẽ bị ảnh hưởng lớn bởi tình trạng biến đổi khí hậu (BĐKH). Riêng tại TP Cần Thơ, BĐKH đang đe dọa đến sự phát triển bền vững của một đô thị đang có tốc độ phát triển nhanh. Nhiều chương trình, dự án ứng phó với BĐKH đang được triển khai trên địa bàn thành phố nhằm đánh giá tác động của BĐKH đến đô thị, cũng như đưa ra các giải pháp ứng phó trong thời gian tới.
* NHỮNG HỆ LỤY TỪ BĐKH
Theo đánh giá chung của Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc, Việt Nam nằm trong 5 nước đứng đầu thế giới về dễ bị tổn thương nhất trước sự BĐKH. Nhất là đối với khu vực ĐBSCL đang có nguy cơ bị ngập sâu trước tình trạng nước biển ngày càng dâng cao.
Thạc sĩ Kỷ Quang Vinh, Giám đốc Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường TP Cần Thơ), cho biết: “BĐKH làm nhiệt độ tăng, ngập lụt, mưa gió bất thường... xảy ra trên địa bàn TP Cần Thơ. Kể từ năm 1978 đến nay, nhiệt độ trung bình của khu vực TP Cần Thơ đã tăng 0,5 OC, độ ẩm không khí giảm 2-5%, lượng mưa giảm khoảng 200 mm, mực nước trên sông dâng cao thêm 0,4 m. Đó là những biểu hiện trước mắt. Ngoài ra, còn có tác hại do BĐKH gây ra nhưng chưa tính được như: dịch bệnh gia tăng, hư hỏng đường sá, gây bão, sạt lở bờ sông, và các thiệt hại khác về kinh tế...”.
 |
|
Dự án bờ kè sông Cần Thơ đang được quy hoạch xây dựng vừa chống sạt lở bờ sông, vừa ứng phó biến đổi khí hậu. |
Theo Ban chỉ đạo Phòng chống lụt bão Tìm kiếm cứu nạn TP Cần Thơ, năm 2008, trên địa bàn thành phố đã xảy ra 40 đợt lốc xoáy làm sập 54 căn nhà và siêu vẹo 200 căn nhà khác. Ngoài ra, triều cường và mưa lớn đã làm hơn 1.000 ha lúa bị ngập; gây sạt lở bờ sông ở quận Ninh Kiều và quận Bình Thủy, làm 3 căn nhà bị sụp xuống sông và 17 căn khác bị ảnh hưởng; có 6 trẻ em bị chết đuối, 2 người chết do sét đánh... Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, trong đó có một phần nguyên nhân do đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng kịp với tốc độ đô thị hóa nhanh của TP Cần Thơ trong những năm qua.
* CHỦ ĐỘNG ỨNG PHÓ
Tổ chức “Thách thức với thay đổi” (CtC) phối hợp với Ban chỉ đạo Dự án ứng phó BĐKH TP Cần Thơ và Viện Nghiên cứu chuyển đổi xã hội và môi trường tại TP Cần Thơ đã triển khai kế hoạch Đánh giá hiểm họa, khả năng và tình trạng dễ bị ảnh hưởng do BĐKH (HCVA) trên địa bàn TP Cần Thơ. Theo đó, quận Bình Thủy và huyện Vĩnh Thạnh là 2 khu vực được chọn làm thí điểm triển khai HCVA từ ngày 19-6 đến 30-6-2009.
Ngày 3-7-2009, Tổ chức CtC phối hợp với Ban chỉ đạo Dự án ứng phó BĐKH TP Cần Thơ đã tổ chức buổi họp để thông tin kết quả triển khai HCVA tại quận Bình Thủy và huyện Vĩnh Thạnh. Kết quả cho thấy tại quận Bình Thủy và Vĩnh Thạnh có nhiều loại hiểm họa tương đối giống nhau như: lũ và triều cường, sạt lở đất, nắng nóng, bão, lốc xoáy, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh... Riêng tại huyện Vĩnh Thạnh còn bị ảnh hưởng thêm bởi tình trạng xâm nhập mặn. Các loại hiểm họa đã gây ra những thiệt hại như: chết người, hư hại nhà cửa, nuôi trồng thủy sản bị thất thoát, lúa thất mùa và gia tăng chi phí sản xuất, ô nhiễm nước mặt và môi trường sống, dịch bệnh gia tăng, thu nhập của người dân và nhất là người dân nghèo bị giảm sút... Nhiều người dân nghèo không có đất sản xuất, có nhà ở tạm bợ... nên dễ bị ảnh hưởng bởi BĐKH nhất, trong khi khả năng thích nghi và hồi phục sau thiên tai kém.
Hoạt động HCVA nằm trong khuôn khổ Chương trình “Mạng lưới các thành phố có khả năng chóng chịu với BĐKH ở Châu Á (ACCCRN)”, do Quỹ Rockefeller (có trụ sở ở Hoa Kỳ) tài trợ. Tại Việt Nam, có 3 thành phố được chọn tham gia Chương trình ACCCRN là: Cần Thơ, Đà Nẵng và Qui Nhơn. Riêng tại TP Cần Thơ, giai đoạn 1 của Chương trình ACCCRN đã được triển khai từ tháng 2-2009 và dự kiến kết thúc vào tháng 3-2010. Từ nay đến hết giai đoạn 1, sẽ đưa số liệu HCVA vào phần mềm mô hình đánh giá, tổ chức họp đánh giá rút kinh nghiệm các công việc đã làm, đưa ra các chương trình hành động ứng phó với BĐKH... Sau đó mới triển khai các giai đoạn kế tiếp.
Thạc sĩ Kỷ Quang Vinh, Giám đốc Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường, cho biết thêm: “Chương trình ACCCRN triển khai các công việc giúp cho người dân và chính quyền địa phương hiểu về BĐKH, tác động của BĐKH đối với địa phương mình ở, thực hiện các biện pháp ứng phó với BĐKH...”.
Ngoài Chương trình ACCCRN, còn có một dự án ứng phó với BĐKH khác được triển khai trên địa bàn TP Cần Thơ trong thời gian qua. Đó là Dự án Ứng phó BĐKH do Ngân hàng Thế giới (WB) phối hợp với UBND TP Cần Thơ thực hiện. Dự án Ứng phó BĐKH nhằm đánh giá tình trạng dễ bị tổn hại bởi BĐKH, triển khai lập 1 bản đồ tổng thể toàn thành phố có chú giải và lập 4 bản đồ chi tiết cho từng khu vực tiêu điểm (tức các điểm nóng dễ bị tổn hại), rà soát quá trình đầu tư cơ sở hạ tầng và đưa ra kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của địa phương... Dự án được triển khai từ tháng 2-2009 và đến nay bước đầu đã tiến hành đánh giá được tình trạng dễ bị tổn hại bởi BĐKH tại TP Cần Thơ chủ yếu do tác động của hạn hán, lũ lụt, lượng mưa quá nhiều, sạt lở đất và lốc xoáy...
Ông Nguyễn Văn Bé, đại diện tư vấn WB, cho biết: “Theo kế hoạch triển khai các hoạt động của dự án, trong tháng 7 này sẽ hoàn chỉnh bản đồ tổng thể toàn thành phố và triển khai xây dựng các bản đồ chi tiết cho các khu vực tiêu điểm. Còn trong tháng 8-2009, tổ chức hội thảo báo cáo kết quả xây dựng các bản đồ chi tiết cho các khu vực tiêu điểm...”. Dự kiến, dự án sẽ chọn các khu vực tiêu điểm (tức các điểm nóng dễ bị tổn hại) ở các quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng. Do các quận này là đô thị trung tâm, có các cảng và khu công nghiệp...
Lãnh đạo UBND TP Cần Thơ cũng đã có buổi làm việc với đại diện WB về tình hình triển khai thực hiện dự án này. Tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Nguyễn Thanh Sơn, Trưởng Ban chỉ đạo Dự án Ứng phó với BĐKH TP Cần Thơ, đã đánh giá cao đại diện tư vấn WB và nhóm chuyên viên đã báo cáo kết quả thực hiện cụ thể của dự án trong thời gian qua, đồng thời nêu được những công việc sắp tới. UBND thành phố chỉ đạo cho tổ chuyên viên là thành viên Ban chỉ đạo phối hợp với WB tích cực triển khai thực hiện dự án nhằm mang lại hiệu quả cao như kế hoạch đã đề ra.
Hy vọng với sự chủ động đánh giá tác động của BĐKH đến đô thị và tìm giải pháp ứng phó với BĐKH thông qua việc triển khai các chương trình và dự án này bằng những việc làm cụ thể hơn trong thời gian tới, sẽ góp phần hạn chế thiệt hại cho đô thị TP Cần Thơ, nhất là ứng phó với tình trạng ngập nước ở khu vực nội ô thành phố. Từ đó, tạo điều kiện cho đô thị TP Cần Thơ phát triển bền vững.
Bài, ảnh: ANH KHOA