Đề phòng tia cực tím - Thủ phạm gây ung thư da

Đeo khẩu trang khi trời nắng cũng là cách phòng chống tác hại của tia cực tím - tác nhân gây nên ung thư da. Ảnh: Đ.LÝ

Ung thư da có nhiều dạng, đa số lành tính, nhưng có một số dạng ác tính nguy hiểm, dễ di căn sang xương, phổi... Trường hợp nặng có thể bị tháo chi. Nguyên nhân chính gây ung thư là do tia cực tím của ánh nắng mặt trời tiếp xúc với da. Bệnh có thể trị khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Nhằm cung cấp những hiểu biết cơ bản về căn bệnh này, Báo Cần Thơ xin giới thiệu bài viết của bác sĩ Nguyễn Thị Tuyến, BV Da liễu Cần Thơ.

Ung thư da có rất nhiều loại nhưng thường gặp nhất là ung thư biểu mô tế bào đáy độc tính ít và ung thư tế bào biểu mô tế bào gai độc tính cao. Có 2 loại ung thư chính: ung thư da ác tính và ung thư da lành tính. Ung thư da ác tính thường xuất hiện ở những người làm việc trong nhà và cũng hay xuất hiện ở những người trẻ tuổi (20-35 tuổi). Đây là dạng ung thư da nguy hiểm nhất. Ung thư da lành tính hay xuất hiện ở những người làm việc ngoài trời. Loại ung thư da lành tính (Carcinome) tế bào đáy tiến triển chậm, hầu như không có di căn, cách điều trị tương đối dễ hơn so với các loại ung thư da khác. Loại này thường chiếm khoảng 15-20% trong tất cả các ung thư da.

Ở các nước phương Tây, tần suất ung thư da gia tăng hàng năm. Tại Anh, mỗi năm có hơn 40.000 người được chẩn đoán là bị ung thư da và có khoảng 2.000 người trong số này tử vong. Ung thư da còn xảy ra nhiều ở những người da trắng, người có làn da sáng có nốt tàng nhang hoặc da dễ bắt màu nắng. Nếu như ở người da trắng bị mắc bệnh này là 200 ca/10.000 dân thì ở người da đen là 40 ca/10.000 dân. Người trên 40 tuổi dễ mắc bệnh hơn.

Bệnh ung thư da do nhiều yếu tố gây nên, như: da tiếp xúc quá nhiều với tia cực tím, sự thay đổi tập quán sống, ô nhiễm môi trường... Việc tiếp xúc quá nhiều với tia cực tím ở thời niên thiếu có thể dẫn tới ung thư da về sau. Tiếp xúc nhiều với tia cực tím trong thời gian ngắn (như khi phơi nắng lúc nghỉ hè) cũng làm tăng nguy cơ phát triển bệnh này. Ngoài ra, tiếp xúc thường xuyên với hàm lượng thấp của tia cực tím được coi là nguyên nhân chính gây ung thư da.

Ung thư da lành tính thường biểu hiện ở những vùng da hở, hiếm gặp hơn ở vùng kín có màu da sẫm. Bệnh có thể được điều trị khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Vị trí ung thư da lành tính thường gặp ở vùng đầu, mặt, sang thương xuất hiện đa số ở mũi rồi đến quanh mi mắt, gò má, tai... Việc phẫu thuật cắt bỏ tổn thương ở diện rộng là phương pháp được lựa chọn phổ biến nhất. Ngoài ra, bệnh nhân có thể được chỉ định xạ trị hỗ trợ. Cần lưu ý, ung thư da ở thân và chi có tỷ lệ thấp hơn, nhưng thường phát hiện muộn nên mức độ phẫu thuật cắt bỏ thường rộng hơn vùng đầu - cổ. Đối với những trường hợp nặng có thể phải cắt bỏ chi.

Các biểu hiện sớm của ung thư da được phát hiện bởi những vết loét dai dẳng lâu lành; hiện tượng chảy máu, chảy nước vàng hay nổi cục nhỏ tại những vùng sẹo cũ. Sự xuất hiện vết đốm đỏ nhạt có xước, trợt nhẹ trên bề mặt da, hoặc những nốt ruồi đột nhiên chuyển màu, to nhanh, bề mặt không còn nhẵn đều... là những dấu hiệu đặc biệt nghi ngờ mắc ung thư da.

Muốn ngăn chặn bệnh ung thư da, mọi người cần tuân thủ các biện pháp phòng ngừa tiếp xúc nhiều với tia cực tím như: Nên ở trong bóng râm từ 11 giờ trưa tới 3 giờ chiều, khi mặt trời chói chang nhất. Nếu đi lại, làm việc trong môi trường tiếp xúc nhiều với nắng nóng nên sử dụng kem chống nắng có chỉ số SPF tối thiểu là 15 để có thể lọc tia cực tím bước sóng B và A, cần bôi 2 giờ/lần. Khi ra ngoài trời cần đội mũ, đeo kính râm, mặc quần áo dệt rộng rãi.

Mọi người cần lập tức đi kiểm tra sức khỏe, hỏi ý kiến bác sĩ khi thấy nốt ruồi trên thân thể có sự thay đổi về kích thước (to lên), hình dáng, có viền không đều, thay đổi màu sắc (có những mảng trắng đen lẫn lộn), thay đổi cảm giác (đau, ngứa), bị chảy máu, rỉ nước, đóng vảy cứng; hoặc nốt ruồi nổi đỏ hay bị viêm ở viền của nốt ruồi, hay có một nốt ruồi to hơn những nốt ruồi khác. Ung thư da là một bệnh trạng dễ dẫn đến các di căn: xương, phổi... Diễn tiến của bệnh ung thư da kéo dài nhiều năm, thậm chí trên 10 năm. Bệnh có thể điều trị bằng cách cắt bỏ khối ung thư da (bằng phẫu thuật) hoặc xạ trị, tùy theo loại ung thư và kích thước của khối u. Riêng hóa trị thường được chỉ định kèm với phẫu thuật khi điều trị u hắc tố ác tính.

Ai cũng có khả năng mắc bệnh (nam và nữ), vì thế, nên hạn chế tiếp xúc ánh nắng, kể từ khi còn nhỏ. Khi phát hiện da mặt, trên thân thể bị sang thương lạ nên đến cơ sở chuyên khoa gần nhất để khám, đề phòng bệnh ung thư da. Nếu phải làm việc nhiều dưới ánh sáng mặt trời, bạn nên có ý thức thường xuyên bảo vệ da để tránh các tác dụng bất lợi về sau. Những người mắc bệnh, sau khi điều trị, hoặc có những biểu hiện nghi ngờ trên cần tiếp tục theo dõi vì bệnh ung thư da xuất hiện, tái phát chậm (sự tái phát xảy ra trung bình là 3 năm) và có nguy cơ xuất hiện các carcinome tế bào đáy khác phát triển gần đó là 50% trong 5 năm. Do vậy, cần theo dõi bệnh chủ yếu là năm đầu tiên, và kiểm tra hàng năm, đồng thời xem lại vấn đề điều trị dự phòng và bảo vệ da tránh nắng có thực hiện đúng không.

• Bác sĩ Nguyễn Thị Tuyến

(BV Da liễu Cần Thơ)