COPD - Bệnh do thuốc lá

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Thành, Phó Chủ tịch Hội Lao và Bệnh phổi Việt Nam, Trưởng khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, hiện nay, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (còn gọi là COPD) có chiều hướng tăng lên và chưa có thuốc điều trị khỏi hoàn toàn.

Kinh nghiệm bệnh nhân

Theo các bác sĩ, tác nhân gây bệnh COPD chủ yếu là do khói thuốc lá và ô nhiễm môi trường khí thở. Trong đó, khói thuốc lá chiếm 90-95%, gây viêm mạn tính đường thở và tắc nghẽn luồng khí thở, không hồi phục hoàn toàn. Bệnh nhân COPD nên bỏ thuốc lá ngay khi có chẩn đoán xác định, làm chậm tốc độ tiến triển của bệnh và ngăn ngừa đợt cấp xảy ra. Bệnh nhân N.K.T, bị COPD cho biết: "Tôi rất hối hận vì hút thuốc lá suốt 50 năm, mỗi ngày 2 gói. Có lần bị bệnh phổi, nghe bác sĩ khuyên, tôi chỉ bỏ hút thuốc một thời gian ngắn. Vào dịp ra nước ngoài thăm con cháu, cả nhà không ai hút thuốc. Mỗi lần muốn hút thuốc phải ra vườn. Khi đi trên đường, thấy mình phì phèo điếu thuốc, ai cũng tránh xa. Vừa phiền con cháu, vừa tự ái, cộng thêm bệnh hành hạ (ho, khó thở…) nên tôi quyết định bỏ hút thuốc và thấy bệnh đỡ nhiều". Bệnh COPD làm chú T. khó chịu, nhất là ban đêm, những cơn ho, khó thở làm chú không ngủ được; sinh hoạt thường ngày đều cần người giúp đỡ. Chú T. tâm sự: "Tôi điều trị tại khoa Nội hô hấp, nhờ sự tận tình của các bác sĩ, điều dưỡng, bệnh thuyên giảm rất nhiều, bây giờ hằng ngày tôi đi tập thể dục, sinh hoạt bình thường. Theo tôi, cần phải chọn nơi khám có bác sĩ nhiệt tình, tuân thủ tuyệt đối lịch tái khám và phải trình bày đầy đủ diễn biến bệnh với bác sĩ. Hằng ngày, phải tập thể dục, ăn uống đều độ, đủ dinh dưỡng, không làm việc quá sức".

Bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân bị COPD tại buổi sinh hoạt, giao lưu giữa thầy thuốc và bệnh nhân COPD.

Bệnh nhân Võ Văn Sanh, 76 tuổi, ở phường Hưng Lợi, quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ, bị bệnh COPD gần 40 năm cũng do hút thuốc lá. Ông Sanh cho biết: "Bệnh càng ngày càng nặng và tôi quyết tâm từ bỏ thuốc lá. Lúc đầu, tôi cũng lo bỏ thuốc lá sẽ tăng huyết áp, rồi mập lên. Nhưng khi bỏ thuốc, tôi không tăng cân cũng như huyết áp, bệnh đỡ hơn nhiều, còn tiết kiệm tiền mua thuốc lá". Bệnh đã lâu nhưng ông Sanh ít bị lên cơn (đợt cấp), vì theo kinh nghiệm của ông Sanh, để ít lên cơn, buổi tối, trước khi đi ngủ, cần uống thuốc và xịt thuốc ngừa cơn. Ông Sanh bỏ hẳn rượu, sáng và tối đều tập thái cực quyền, dịch chân kinh, đi bộ. Ông ăn đủ dinh dưỡng, chú ý ăn nhiều rau luộc, trái cây, uống nhiều nước…

Theo bác sĩ CK1 Trương Thị Diệu, bệnh nhân phải có quyết tâm bỏ và tránh xa người hút thuốc lá. Nếu bỏ thuốc mà bị tăng cân, tăng huyết áp nên đến gặp bác sĩ tư vấn. Bác sĩ có thể cho vài loại thuốc làm giảm triệu chứng khó chịu khi bỏ thuốc lá. Thường sau 2 tuần, triệu chứng khó chịu sẽ hết.

Những điều cần lưu ý

Triệu chứng của bệnh: Theo Thạc sĩ. Bác sĩ Cao Thị Mỹ Thúy, bệnh COPD thường xuất hiện ở người từ 40 tuổi trở lên, có thể sớm hơn. Nếu người hút thuốc lá khoảng 20 năm có các triệu chứng hô hấp kéo dài như: ho, khạc đàm, khi vận động mau mệt, khó thở khi gắng sức, thường viêm phế quản Người bệnh cần đến bác sĩ chuyên khoa hô hấp để chụp X quang và đo chức năng hô hấp. Hiện nay, hầu hết bệnh nhân bỏ qua các triệu chứng ban đầu và chỉ đi khám khi ở giai đoạn muộn.

Bệnh nhân COPD thường bị các đợt cấp với các biểu hiện: khó thở tăng, khạc nhiều đàm và thay đổi màu sắc, kèm theo biểu hiện nhiễm trùng hô hấp như: sốt, chán ăn… Bệnh nhân cần sử dụng thuốc giảm triệu chứng, đồng thời, sử dụng thuốc ngừa cơn hằng ngày. Tuy nhiên, khi có các dấu hiệu: sử dụng thuốc giảm triệu chứng quá 4 lần/ngày, triệu chứng bệnh không bớt mà ngày càng tăng hoặc nói không nổi, nói hụt hơi, sốt cao, tri giác lơ mơ, lú lẩn… cần cấp cứu ngay. Sau khi bị một đợt cấp, chức năng hô hấp của bệnh nhân cũng giảm đi. Bệnh nhân càng có nhiều đợt cấp, khả năng thở càng giảm hơn, bệnh tiến triển nhanh giai đoạn nặng. Quan trọng nhất là nguy cơ tử vong nếu có nhiều đợt cấp. Theo Thạc sĩ. Bác sĩ Cao Thị Mỹ Thúy, Khoa Nội hô hấp, ngoài kinh nghiệm của 2 bệnh nhân trên, bệnh nhân có thể ngăn ngừa đợt cấp hoặc làm bệnh tiến triển chậm lại, bằng cách sống trong môi trường thoáng mát, sạch sẽ, không khói bụi; giữ cơ thể khỏe mạnh, uống ít nhất 8 ly nước/ngày (khoảng 2 lít nước), ăn đầy đủ, không kiêng cử. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể hướng dẫn bệnh nhân thường bị cúm, đợt cấp tiêm ngừa. Khẩu phần ăn cần đầy đủ dinh dưỡng; nếu bệnh nặng nên chia thành nhiều bữa nhỏ.

Bác sĩ Nguyễn Văn Thành cho biết thêm: "Người lớn tuổi bị bệnh COPD nên dùng thức ăn dễ tiêu, ăn vừa phải; tập thể dục vừa sức, tránh bắt cơ thể hoạt động quá sức, vì lá phổi không cho phép. Cần lưu ý, tập thể dục chủ yếu là tập thở, không nên tập lúc sáng sớm, trời còn lạnh, sương nhiều. Tuy bệnh COPD không thể chữa khỏi nhưng có thể làm bớt triệu chứng và làm chậm quá trình bệnh tiến triển".

Bài, ảnh: H.HOA