“Ngại” lập di chúc, hậu quả pháp lý lâu dài

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi qua đời. Người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế; phân định phần di sản cho từng người thừa kế; dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng; giao nghĩa vụ cho người thừa kế… Di chúc cũng là cơ sở pháp lý quan trọng tránh tranh chấp giữa những người thừa kế, bảo vệ người yếu thế, người có công phụng dưỡng, giữ gìn giá trị tài sản, di sản tinh thần, đề phòng các tình huống pháp lý phức tạp sau khi người để lại tài sản qua đời. Tuy nhiên, thực tế nhiều người “ngại” lập di chúc vì sợ xui rủi, người đời dị nghị, gia đình xào xáo, cũng có người do thiếu hiểu biết pháp luật hoặc có khó khăn trong việc đưa ra quyết định, dẫn đến nhiều hệ lụy về sau…

Khi qua đời, cha mẹ chồng của bà M ở phường Ô Môn, TP Cần Thơ, không để lại di chúc. Vì vậy, người em của chồng bà M tranh chấp căn nhà của cha mẹ chồng cho vợ chồng bà từ năm 1985. Vụ tranh chấp tài sản thừa kế kéo dài nhiều năm, anh em không còn qua lại, những lần gặp mặt cũng trong tình thế “đối đầu” ở phiên tòa. Hay gia đình ông V.T ngụ phường Long Tuyền, đã trải qua 2 thế hệ tranh chấp di sản thừa kế chưa dứt. Tình thân rạn nứt sau những lần cãi vã tranh giành thiệt, hơn; anh em, con cháu không ai còn tới lui thăm hỏi nhau. Không ít vụ xô xát dẫn đến thương tích, thậm chí mất mạng cũng vì tài sản thừa kế chưa được “định danh”.

Theo chia sẻ của các luật sư, lập di chúc là hành vi dân sự mang tính pháp lý thông thường, hợp tình, hợp lý, đừng nên nghĩ theo quan niệm dân gian “kiêng kỵ” về lập di chúc. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về hình thức di chúc có 2 loại là di chúc được lập thành văn bản và di chúc miệng. Di chúc bằng văn bản bao gồm: di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng, có chứng thực. Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định khá linh hoạt, nhằm tạo điều kiện cho người lập di chúc có thể “sắp xếp lại” nội dung di chúc cho phù hợp với điều kiện thực tế. Đó là quyền được chủ động sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập bất cứ lúc nào.

Như vậy, việc lập di chúc không quá phức tạp, không tốn nhiều thời gian, công sức, tiền của, mà có thể ngăn ngừa được những hậu quả tiêu cực. Nhìn từ góc độ pháp lý, di chúc là lá chắn để bảo vệ cho những người yếu thế như con nhỏ, cha mẹ già, người khuyết tật, hay người có công phụng dưỡng, đôi khi giúp “người bạn đời” tránh khỏi trường hợp phải chia tài sản thừa kế theo pháp luật. Di chúc không phải là sự chuẩn bị cho cái chết, mà là sự sắp xếp cho cuộc sống của người thân, giữ gìn sự ổn định, hòa thuận trong gia đình, bảo vệ tài sản trọn vẹn, vun đắp tương lai cho thế hệ kế thừa, thay vì những cuộc chiến pháp lý không hồi kết…

NGỌC DUNG